فصل چهارم یافته های پژوهش (مفصل سند)

از مرجعیت فقهی حوزه‌های علمیه بهره‌مند باشد؛

امکان تعامل الزام‌آور با دستگاه‌های اجرایی را داشته باشد؛

از استقلال نسبی برای جلوگیری از تعارض منافع برخوردار باشد؛

و پاسخ‌گو به مراجع عالی سیاست‌گذاری کشور باشد.

تعریف رسمی و واحدی از «نظام حلال» ارائه دهد؛

جایگاه نهادهای فقهی، تنظیم‌گر و اجرایی را مشخص کند؛

اصول حاکم بر استانداردگذاری، گواهی، نظارت و پاسخ‌گویی را تبیین نماید؛

و حقوق مردم نسبت به دسترسی به اطلاعات حلال و مصرف مطمئن را به‌رسمیت بشناسد.

فرایند تدوین قانون، به‌صورت بین‌نهادی و مشارکتی انجام شود؛

حدود وظایف، اختیارات و مسئولیت‌های هر یک از نهادهای مسئول و همکار، به‌صورت شفاف مشخص گردد؛

ساختارهای لازم برای اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های سند ملی حلال، در متن قانون پیش‌بینی شود؛

و سازوکارهای هماهنگی، نظارت و پاسخ‌گویی کنشگران و ذی‌نفعان، به‌صورت الزام‌آور تعریف گردد.

دستگاه‌های حاکمیتی تخصصی، مانند سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر نهادهای مرتبط، باید نقش‌های خود را در چارچوب نظام حلال بازتعریف کنند؛

نهاد دین، به‌عنوان مرجع تشخیص مشروعیت شرعی، در کنار نهادهای تخصصی فنی، در طراحی و اصلاح سازوکارها حضور مؤثر داشته باشد؛

و سازوکاری مشخص برای حل اختلافات نهادی و جلوگیری از تعارض تصمیمات پیش‌بینی شود.

اقدام به طراحی، بازنگری و به‌روزرسانی مستمر استانداردهای ملی حلال نماید؛

هم‌پوشانی و تعارض میان استانداردهای بخشی موجود را برطرف کند؛

و استانداردها را به‌گونه‌ای تنظیم نماید که هم از اتقان فقهی و هم از دقت فنی و علمی برخوردار باشند.

مرجع یا مراجع مجاز صدور گواهی را به‌صورت شفاف مشخص کند؛

فرایند صدور، تمدید، تعلیق و ابطال گواهی‌ها را استاندارد و قابل رصد سازد؛

امکان نظارت مستمر و برخط بر عملکرد دارندگان گواهی را فراهم نماید؛

و دسترسی عمومی به اطلاعات پایه گواهی‌های حلال را تضمین کند.

توسعه ابزارهای تأمین مالی حلال برای زنجیره ارزش حلال؛

طراحی محصولات بانکی و بازار سرمایه منطبق با ضوابط حلال؛

تسهیل سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی در بخش‌های حلال؛

و حمایت از بنگاه‌ها و فعالان اقتصادی متعهد به نظام حلال است.

طراحی و توسعه محصولات بانکی و مالی ویژه زنجیره ارزش حلال، متناسب با ماهیت تولیدی، خدماتی و صادراتی این حوزه؛

تخصیص خطوط اعتباری هدفمند برای بنگاه‌ها و طرح‌های دارای گواهی حلال معتبر؛

ایجاد سازوکارهای کاهش ریسک مالی برای فعالان اقتصادی متعهد به نظام حلال؛

و هم‌راستاسازی سیاست‌های مالیاتی، گمرکی و اعتباری با اهداف توسعه بازار حلال.

ابزارهای مالی باید متناسب با مراحل مختلف زنجیره ارزش تنظیم شوند؛

پیوند میان نظام بانکی، بازار سرمایه و نهادهای پشتیبان صادرات تقویت گردد؛

و امکان تجمیع منابع برای پروژه‌های بزرگ و راهبردی حلال فراهم شود.

مشوق‌های مالیاتی برای بنگاه‌های دارای گواهی حلال معتبر؛

اولویت در تخصیص تسهیلات، یارانه‌ها و حمایت‌های دولتی؛

تسهیل در فرآیندهای مجوزدهی، استانداردسازی و صادرات؛

و حمایت از برندهای ملی حلال در بازارهای داخلی و خارجی.

حمایت از صادرات محصولات حلال باید در اولویت سیاست‌های تجاری قرار گیرد؛

موانع مالی و اعتباری صادرات حلال شناسایی و برطرف شود؛

و پیوند میان نظام گواهی حلال داخلی و الزامات بازارهای هدف تقویت گردد.

مسئولیت راه‌اندازی و مدیریت سامانه پایش و ارزیابی سالانه پیشرفت سند ملی حلال، به بنیاد ملی حلال جمهوری اسلامی ایران با همکاری مرکز رصد و پایش شورای عالی انقلاب فرهنگی محول می‌شود؛

شاخص‌های ارزیابی، مبتنی بر بخش پنجم سند (پایش و ارزیابی) و متناسب با سطوح مختلف تحقق حلال (حکمرانی، نهادها، بازار، فرهنگ و اعتماد عمومی) طراحی می‌گردد؛

و نتایج ارزیابی، به‌صورت منظم و شفاف، در قالب گزارش‌های دوره‌ای منتشر می‌شود.

گزارش‌های پایش، حداقل به‌صورت سالانه منتشر می‌شود؛

وضعیت تحقق اهداف، چالش‌ها، عقب‌ماندگی‌ها و اقدامات اصلاحی به‌صورت صریح بیان می‌گردد؛

و از ارائه گزارش‌های کلی، غیرقابل سنجش و صرفاً توصیفی پرهیز می‌شود.

عملکرد دستگاه‌ها، نهادها و بازیگران اصلی نظام حلال را رصد نماید؛

میزان پایبندی به الزامات سند و قوانین مرتبط را بررسی کند؛

و گزارش‌های تحلیلی مبتنی بر شاخص‌های مصوب تهیه و ارائه دهد.

مراجع ذی‌صلاح تصمیم‌گیر،

نهادهای نظارتی،

و در صورت لزوم، نهادهای اصلاح‌گر و سیاست‌گذار

میزان تحقق اهداف کلان و میانی سند را بسنجد؛

اثرات واقعی سند بر بازار، نهادها، فرهنگ و اعتماد عمومی را تحلیل کند؛

و نیازهای روزآمدسازی، اصلاح یا تکمیل سند را شناسایی نماید.

نتایج پایش و ارزیابی، به تصمیمات اصلاحی ملموس منتهی شود؛

مسئولیت‌ها و قصور نهادی، به‌صورت شفاف مشخص گردد؛

و نظام حلال، توانایی اصلاح درون‌زا و بهبود مستمر خود را به جامعه نشان دهد.

قابل رصد،

قابل ارزیابی،

شفاف،

و اصلاح‌پذیر باقی بماند.

گنجاندن موضوع حلال در دستور کار گفت‌وگوهای دوجانبه و چندجانبه؛

پیگیری انعقاد تفاهم‌نامه‌های متقابل در حوزه شناسایی گواهی‌های حلال؛

و حمایت دیپلماتیک از حضور محصولات و نشان حلال ایران در بازارهای هدف.

تربیت نخبگان دینی و فکری آشنا با نظام حلال جمهوری اسلامی ایران؛

تبیین مبانی فقهی، اخلاقی و تمدنی حلال برای جوامع هدف؛

و ایجاد پیوند میان مرجعیت علمی–فقهی ایران و نهادهای حلال سایر کشورها

بر شناسایی متقابل نظام‌های معتبر گواهی حلال استوار باشند؛

از تعارض‌های فقهی و اجرایی به‌صورت شفاف عبور کنند؛

و زمینه تسهیل تجارت، کاهش هزینه‌ها و افزایش اعتماد بازارهای هدف را فراهم آورند.

حمایت دیپلماتیک از برندهای ملی حلال ایران در بازارهای خارجی ضروری است؛

پیوند میان سیاست‌های تجاری، نمایشگاهی و بازاریابی بین‌المللی با نظام حلال باید برقرار گردد؛

و نشان حلال ایران، به‌عنوان نشانه‌ای از اعتماد، کیفیت و التزام اخلاقی معرفی شود.

جمهوری اسلامی ایران می‌تواند در شکل‌دهی قواعد، گفتمان‌ها و استانداردهای آینده نقش‌آفرین باشد؛

مرجعیت علمی و فقهی خود را در سطح جهان اسلام تثبیت کند؛

و جایگاه خود را به‌عنوان بازیگری مسئول، قابل اعتماد و پیشرو در نظام جهانی حلال ارتقا دهد.

درون‌گرا و منزوی نباشد؛

در برابر تحولات جهانی منفعل نماند؛

و به‌صورت فعال در شکل‌دهی آینده نظام جهانی حلال مشارکت کند.

حلال، به‌عنوان «انتخاب آگاهانه و اخلاقی» معرفی می‌شود؛

نسبت حلال با سلامت جسم، آرامش روان، عدالت اجتماعی و کرامت انسانی تبیین می‌گردد؛

و حلال، به‌مثابه بخشی از هویت فرهنگی و دینی جامعه ایرانی–اسلامی بازنمایی می‌شود.

جذاب، روزآمد و متناسب با گروه‌های مختلف سنی و اجتماعی باشد؛

از قالب‌های متنوع (برنامه‌های تلویزیونی، مستند، سریال، انیمیشن، فضای مجازی، هنرهای نمایشی و نوشتاری) بهره گیرد؛

و از تقلیل حلال به بیان دستوری، کلیشه‌ای و صرفاً فقهی پرهیز کند.

حمایت هدفمند از تولیدات فرهنگی و هنری مرتبط با سبک زندگی حلال ضروری است؛

گفتمان‌سازی درباره حلال در حوزه هنر، رسانه و فضای عمومی باید تقویت شود؛

و پیوند میان حلال و مفاهیمی چون خانواده سالم، مصرف مسئولانه و عدالت اجتماعی برجسته گردد.

طراحی محتوای آموزشی متناسب با سن و مقطع تحصیلی؛

تبیین عقلانی و کاربردی حلال، فراتر از آموزش احکام فردی؛

و پیوند دادن مفاهیم حلال با سلامت، اخلاق حرفه‌ای، مسئولیت اجتماعی و حقوق مصرف‌کننده است.

توسعه رشته‌ها و واحدهای درسی میان‌رشته‌ای در حوزه حلال؛

تقویت پژوهش‌های کاربردی در حوزه سبک زندگی حلال؛

و پیوند آموزش دانشگاهی و حوزوی با نیازهای واقعی جامعه

خانواده را به‌عنوان کانون اصلی آموزش غیررسمی حلال تقویت کنند؛

انتخاب‌های مصرفی، تفریحی و تربیتی خانواده‌ها را آگاهانه‌تر سازند؛

و حس «مسئولیت فردی و اجتماعی» نسبت به حلال را ارتقا دهند.

صرفاً متکی به نظارت بیرونی نباشد؛

از پشتوانه آگاهی و باور عمومی برخوردار گردد؛

و به یک انتخاب داوطلبانه و پایدار اجتماعی تبدیل شود.