چالشهای اخالقی و حقوقی گردشگری سالمت
شهریار اسالمی تبار1، احسان المع *2
-1 گروه حقوق سالمت ، دانشگاه علوم پزشکی مجازی ، تهران ، ایران.
-2 گروه حقوق تجارت بین الملل ، دانشگاه آزاد اسالمی واحد پردیس ، تهران، ایران.
پذیرش مقاله: 20 مرداد 99
دریافت مقاله: 5 اردیبهشت 99
چکیده:
اخلاق و حقوق مهمترین رکن توسعه هر بخش به شمار میآیند، به ویژه وقتی توسعه در ابعاد بینالمللی و در حوزه حیاتی سالمت و پزشکی مطرح باشد. بهرغم رشد سریع گردشگری پزشکی، این صنعت با چالشهای جدی حقوقی و اخالقی مواجه است. از مهمترین مسائل حقوق مربوط به گردشگری سالمت و پزشکی میتوان به دسترسی به خدمات، بیمه سلامت، اعطای مجوز و مجوزهای الزم قانونی مراکز ارائهدهنده خدمات مراقبتهای سلامت بین الملل اشاره کرد. مسائل و چالشهای حقوقی متعددی در حوزه توریسم پزشکی مطرح است که در صورت حل نشدن، میتوانند موانع جدی در
شکلگیری و توسعه آن ایجاد کنند. با توجه به ماهیت گردشگری پزشکی، به منظور حل و فصل مسائل اخالقی و حقوق،
قبل از هر چیز الزم است قوانین و مقررات متناسب با سطح بینالمللی اصالح شوند و استانداردهای الزم به درستی در
متن قوانین تبیین شوند. حفظ اعتماد بیماران به منظور انتخاب یک مرکز ارائهدهنده خدمات کسب و گردشگری پزشکی، به رعایت استانداردهای کیفی و ایمنی بستگی دارد. سپس، الزم است نظارت قانونی الزم برای اطمینان از اجرای قوانین
و مقررات و رعایت استانداردها به عمل آید و در کنار آن، بیمه بینالمللی کافی، این خدمات را تحت پوشش قرار دهد.
کلمات کلیدی: اخالق پزشکی، حقوق پزشکی، سهلانگاری، خطای پزشکی، گردشگری سالمت
کشور از جمله تایلند، مالزی،
در سراسر جهان 30
مقدمه
سنگاپور، کره، لهستان، مجارستان، اردن، هند، ترکیه و امریکا بازیگران اصلی بازار بینالمللی گردشگری سالمت به شمار میآیند. بر اساس مطالعات انجام
گرفته بر گردشگری مراقبت سالمت در امریکا)2008(،
گردشگری با هدف پزشکی، سنت دیرینهای دارد. از دیرباز مردم برای درمان از شهری به شهر دیگر سفر میکردند. اما از جنگ جهانی دوم به این سو و با
شناخت اهمیت جنبههای مختلف گردشگری، اشکال
مطرحترین مقصدها برای مسافرت مراقبت سالمت
آمریکا، کشورهای هند، تایلند، مکزیک، فیلیپین، کره تایوان، مالزی و سنگاپور هستند. این کشورها در گردشگری مراقبت سالمت رشدی را تجربه میکنند
که فراتر از رشد کلی اقتصاد آنهاست؛ به عنوان مثال، درآمد حاصل از گردشگری سالمت، 30 درصد در سال افزایش دارد، در حالی که رشد ناخالص داخلی، هر سال
7 درصد است .[2]
.1 مسائل حقوقی1 هر حرفهای نیازمند یک چارچوب قانونی جامع و مانع است تا استانداردهای حرفهای و مجازاتهای قانونی نقض آنها، در آن پیشبینی شود. وقتی حرفهای
چارچوب مشخصی داشته باشد، در صورت عدول از آن، در چارچوب قانون میتوان خاطی یا خاطیان احتمالی را تحت پیگیرد قانونی قرار داد و آنها را مجازات کرده
و خسارت یا آسیب وارده را نیز به نوعی جبران کرد ]
.[3
.1-1صدور پروانه فعالیت حرفهای و
اعتباربخشی2
جدیدی از آن ابداع و توسعه یافت .[1] در حال حاضر، موضوعاتی مانند گردشگری ورزشی، گردشگری مذهبی، گردشگری سالمت، گردشگری تجاری و غیره به سرعت در حال رشد و پیشرفت هستند. کشورهایی که از مزایای رقابتی مربوطه برخوردار هستند، تالش میکنند تا مسافران خارجی را جذب کنند و از طریق خدماتی که به آنها ارائه میدهند باعث ورود ارز به بازار کشور و رونق اقتصادی کشور شوند. امروزه گردشگری پزشکی به عنوان شاخهای از گردشگری سالمت، در بسیاری از کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه، با استفاده از اینترنت و آژانسهای تخصصی گردشگری متمرکز بر خدمات مراقبت سالمت، به پیشرفتهای قابل توجهی دست یافته است، اما در عین حال این بخش با چالشهای اخالقی و حقوقی جدی نیز دست
و پنجه نرم میکند.
یکی از مهمترین نتایج جهانیسازی، پیدایش
یکپارچگی و وابستگی اقتصادی کشورها و ملتها است. تبادل آزاد محصوالت و افراد و پیدایش جابهجایی فرامرزی بین کشورها، با این ارتباط قوی بینالمللی
آسانتر میشود که با موفقیت، بازار جهانی را رشد داده
الزامات داخلی اعطای مجوز به متخصصین و مراکز
است. این موضوع مشمول بازار محصوالت، خدمات و
درمانی ارائهدهنده خدمات سالمت میتواند برای
مشتریان مراقبت سلامت نیز میشود که یکی از
بیماری که به دنبال گردشگری پزشکی است، اهمیت
بازارهای رو به رشد در عرصه جهانی به شمار میآید.
داشته باشد. گردشگران پزشکی، صاحبان مراکز
[12]
درمانی و بیمهگران، در وهله اول علت وجود مرکز
2 Licensing & Accreditation
|
Journal of Halal Research Volume 3, Issue 1, 2020
1 Legal Issues
مجله پژوهشنامه حالل دوره 3، شماره 1، 1399
قبالً در
مراکز باید
این
بیمارستان،
برای یک
درمانی معتبر و مورد تأیید، به عنوان مقصد گردشگری
اعتباربخشی درمان، درجه یک یا ممتاز را اخذ کرده
اعتبار، به
از این
انتخاب میشوند. پس از اطمینان
باشند .[7] ارزشیابی جزء جداییناپذیر هر فعالیت و کار اجرایی است .[8] رشد و توسعه در هر نظامی از جمله نظام بهداشت و درمان، بدون یک سیستم ارزشیابی کارآمد، فاقد مفاهیم و ابزار الزم و اساسی برای تحقق
اهداف آن نظام است .[9] ماهیت جهانی گردشگری پزشکی، توانایی بیماران را در ارزیابی اعتبار مراکز ارائهدهنده خدمات در مکانهای دوردست، پیچیدهتر میکند. بیشتر بیماران به سمت محیطهایی گرایش پیدا میکنند که از نظام رگوالتوری، متخصصان و مراکز مراقبت سالمت معتبر برخوردار باشند. اعتبار یک مرکز درمانی ابتدا به کیفیت خدمات ارائه شده بستگی دارد؛ بنابراین ارائه
مقایسه قیمتها در مقصدها و کشورهای مختلف بر میآیند. وجود یک مرکز معتبر میتواند آسودگی خاطر
برای بیمار و اعضای خانوادهاش فراهم کند.
مراکز و متخصصانی که بدون مجوز اقدام به حرفههای خود در فضای مجازی میکنند، خود را در معرض خطر مجازاتهای کیفری و مدنی قرار میدهند، اما ماهیت مجازی بودن این فعالیت به گونهای است که بیمار ممکن است در یک حوزه قضایی و پزشک در حوزه دیگر باشند ]۴.[ بنابراین مراکز ارائهدهنده سالمت باید
در کشور خود مجوز فعالیت حرفهای داشته باشند .[5]
.1-2تعیین حوزه قضایی و قانون حاکم3
اطالعات درست توسط دالالن یا تسهیلکنندگان
از بحثانگیزترین چالشهای موجود در
یکی
گردشگری سالمت، مهمترین موضوع در گام اول جذب
گردشگری است .[10]
چالش حقوقی که در این خصوص مطرح میشود این است که کشور مبدأ با کدام قوانین و بر چه اساس با این موضوع بهطور قضایی مواجه خواهد شد؟ به دلیل تفاوت نظامهای حقوقی کشورها، دسترسی به برخی
گردشگری سالمت، تعیین حوزه قضایی و قانون حاکم است. متخصصان سالمت ممکن است نه تنها در کشور محل اقامت خود، بلکه در کشوری دیگر که در آن ساکن هستند، به بیماران خدمات ارائه دهند؛ همچنین مسافران سالمت با این چالش مواجهند که کدام قوانین و حوزه باید وظیفه رسیدگی به اختالفات یا قصور
کشورها ممنوع است. در چنین
خدمات در برخی
پزشکی را به عهده بگیرد؟ در موضوع سهلانگاری و
خدمات،
از این
در خصوص استفاده بیمار
شرایطی
خطای پزشکی، معموالً دادگاهها به یکی از دو محل
چالشهایی مطرح میشود. برخی از این خدمات ممکن است در کشور مبدأ و مقصد غیرقانونی باشد، اما ممکن
استقرار پزشک و بیمار توجه دارند: -1 محل درمان -2
محل اقامت .[6]
است در کشور مبدأ قوانین سختتری اعمال شود]
گواهی و
است که به اعطای
فعالیتی
اعتباربخشی
.[11
هر فعالیت
میانجامد. برای
کیفی
و ارتقای
تضمین
روزآمد و
روا، پایا،
به معیارهای
نیاز
اعتباربخشی،
آموزشی
درخواست اعتباربخشی
برای
کارآمد است.
Journal of Halal Research
66
Volume 3, Issue 1, 2020
3 Determination of jurisdiction and the law governing
مجله پژوهشنامه حالل
دوره 3، شماره 1، 1399
سوء استفادههای مالی و کالهبرداری در عرصه
.1-3صدور پروانه فعالیت حرفهای4
بینالملل، بسیار اهمیت دارد.
بیمار،
مبدأ
خدمات در کشور
ممکن است ارائه
.1-5 سهلانگاری و خطای پزشکی6
غیرقانونی و در کشور مقصد، قانونی تلقی شود؛ بهعنوان
مسئله سوء درمان و خطرهای پزشکی، یکی از
مثال میتوان به خدمات سقط جنین یا اتانازی اشاره
چالشهای مهم حوزه درمان است که به مطرح شدن گردشگری پزشکی، پیچیدهتر شده است .[12] تعریف حقوقی قصور پزشکی(یا سهلانگاری حرفهای) چنین است: کوتاهی در اعمال مراقبت الزم یا کوتاهی در پیروی از استانداردهای مراقبت سالمت که به موجب
آن به بیمار آسیب و ضرر وارد شود ]۴.[1
مسئله خطاهای پزشکی، خطا در تشخیص و درمان اشتباه، یکی از چالشهای مهم در گردشگری سالمت است .[15] خطای پزشکی یک اقدام غیر ارادی است که به دلیل سهلانگاری روی میدهد، یا اقدامی که
کرد.
همچنین برخی از خدمات در هر دو کشور میتواند قانونی تلقی شود. چالشی که در این زمینه مطرح است
این است که پس از دریافت خدمات در کشور مقصد، آیا بیمار میتواند ادامه همان درمان را در کشور
خودش، به ویژه از بُعد پوشش بیمه دنبال کند یا نه ]
.[12
.1-4 بیمه سالمت5
عدم قابلیت انتقال بیمه سالمت به سایر کشورها و فقدان پوشش بیمه سالمت بینالملل، یکی از موانع
منجر به نتایج نامطلوب درمان میشود. از آنجا که
قوانین و مقررات جهانی درباره خطاهای پزشکی و درمان اشتباه وجود ندارد و همچنین یک نهاد بینالمللی جهانی در این باره وجود ندارد که بیماران خارجی شکایات خود را به آنجا گزارش دهند، از این رو، بحث خطاهای پزشکی یکی از چالشهای بزرگ
جدی گردشگری پزشکی است .[12] هر دو بیمه سالمت دولتی و خصوصی باید در زمینه گردشگری پزشکی به طور جدی فعال باشند و با توجه به ماهیت این سفرها، باید هماهنگیهای قانونی و تدارکاتی مورد
نیاز برای ارائه خدمات بیمه برونمرزی صورت بگیرد.
در حال حاضر، کشورهای اتحادیه اروپا در این زمینه
صنعت گرشگری است. در مورد رویداد خطاهای
پزشکی، فقدان حمایت قانونی از بیماران خارجی
به موفقیتهای چشمگیری دست یافتهاند .[11]
میتواند این بیماران را با موضوعات حقوقی مواجه
هرچند برای برخی از خدمات غیر اورژانسی در شرایط
خاص، بیمه شرکتهای خصوصی یا دولتی وجود دارد
سازد .[16] وقتی که در درمان بیماران قصوری رخ
و بهویژه بیمههای خصوصی سالمت، سهم بیشتری
میدهد، آنها از لحاظ قانونی حق اقامه دعوی و معموال
دارند، با این حال، پوشش آنها محدود به خدمات
دریافت غرامت را دارند؛ اما وقتی این اتفاق در عرصه
بینالمللی روی میدهد، تفاوتهای نظام حقوقی در کشورهای مختلف، موانعی ایجاد میکند .[11] اصول
فوریتی است .[13] موضوع بیمه، بهویژه با توجه به
6 Negligence and Malpractice 4 Licensing and Accreditation
|
Journal of Halal Research Volume 3, Issue 1, 2020
5 Health Insurance
مجله پژوهشنامه حالل دوره 3، شماره 1، 1399
نظامهای ضعیف رگوالتوری و فقدان یکپارچگی، بهویژه در کشورهای در حال توسعه، چالش بزرگی در صنعت
درمانی شفاف و ارائه اطالعات به بیماران جهت انتخاب آگاهانه درمان بهتر، ضروری است؛ این امر در نظامهای
گردشگری پزشکی بهشمار میآید. با این که نظام
فرهنگی در سیستمهای مراقبت سالمت
مراقبتی و
ارزیابی و اعتبارسنجی بینالمللی، ابزاری برای سنجش
کیفیت خدمات سالمت و تندرستی در هر کشور به
کشورهای مختلف، تفاوت فاحشی دارد و فقدان هماهنگی در اتخاذ استانداردهای جهانی در میان
سطوح متفاوتی در
شمار میآید، این نظام در
کشورهای توسعهیافته و یا در حال توسعه با چالشهای
کشورهای مختلف اجرا میگردد که باعث
پیچیدهترشدن انتخاب بیمار، نظام بیمه و حتی نظام
زیادی مواجه میشود .[17] اطالعرسانی به بیماران در مورد خطاهای پزشکی کشور مقصد، بر انتخاب آگاهانه
میشود .[12]
قضایی تشخیص قصور پزشکی
بیمار تأثیر زیادی دارد. بیماران پیش از سفر و پرداخت
فقدان انسجام در کیفیت خدمات، ایمنی بیمار و کاهش خطر، نه تنها چالش بهشمار میآید، بلکه بر مسئله قصور پزشکی گزارشهای بیمه و مسئولیتهای حرفهای پزشکان و دهکدههای درحال توسعه که از نظام رگوالتوری ضعیفی برخوردار هستند، تأکید میشود. همانگونه که استانداردهای اعطای مجوز به مراکز ارائهدهنده خدمات و مراقبت سالمت و متخصصین نظارت و اعتباربخشی، بیانگر سطح کیفیت مورد انتظار کشورهاست و در نتیجه، نظام بیمه سالمت در کشورها ریسکهای متناسب با این سطح از کیفیت
را متقبل میشود .[17]
.1-7 تعرفهها و قیمت گذری8
شفاف نبودن تعرفه خدمات در مراکز درمانی مختلف، مشکل دیگری است که گردشگری سالمت را به بنبست کشانده است. در مراکز درمانی دولتی و حتی
خصوصی، نباید نرخ تعرفههای درمان بیماران خارجی،
باالتر از نرخهای مصوب باشد، زیرا در غیر این صورت، گردشگری سالمت در کشور نمیتواند رشد کند. این تصور که چون طرف مقابل ما بیمار خارجی است، پس
هزینه، باید اطالعات کافی و معتبر را در این زمینه
کسب نمایند ] .[18
.1-6 نظارت قانونی: رگوالتوری و رگوالسیون7
نظارت قانونی بر عملکرد مراکز ارائهدهنده خدمات گردشگری پزشکی، موضوع بسیار مهمی است که
میتواند به اعتماد و اطمینان گردشگری منجر شود. کنترل قیمت، کیفیت خدمات و مهارت و دانش متخصصان مراقبت سالمت و رعایت استاندادهای ایمنی نظیر کنترل ریسک انتقال عفونت، از مهمترین موضوعات در این رابطه است .[19] قوانین و مقررات مربوطه به توریسم هستند که این حوزه و استانداردهای آن را کنترل کرده و تحت نظارت قرار میدهند .[20] برای جلوگیری از خروج شهروندان از کشور، به منظور استفاده از خدمات پزشکی سایر کشورها الزم است دسترسی آنها به خدمات مطلوب و برخوردار از استانداردهای الزم فراهم شود؛ از این رو با توجه به جنبه بینالمللی آن، باید رابطهای بین قوانین و مقررات و استانداردهای ملی و بینالمللی بهوجود
.[21] آید
8 Tariffs and Pricing 7 Regulatory and regulation
Journal of Halal Research
68
Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل
دوره 3، شماره 1، 1399
برای پیوند عضو، مدتها در نوبت میمانند. نکته مهم دیگر، قاچاق اعضای بدن شهروندان و فروش آنها به
خارجیها است .[12]
باید پول درمان بیشتری از او بگیریم، استدالل غلطی
است که گردشگران سالمت را از ایران فراری میدهد.
.2 مسائل اخالقی 9
دغدغه اخالقی شرکتهای بیمه و برخی مراکز درمانی
گردشگری سالمت، مواجهه با برنامههای غیر اخالقی گردشگری پزشکی (مانند پیوند اعضا، سقط جنین و اتانازی) است که در آن کشور غیرقانونی است. بازار پیوند اعضا به دلیل رشد جهانی گردشگری سالمت، رو
به افزایش است. گاهی این مراکز و سایر مراکز درگیر، خواسته و ناخواسته در این حرکت غیراخالقی مشارکت
میجویند.
با توسعه پیوند اعضا، بازار سیاه پیوند اعضا (به ویژه کلیه) به سرعت افزایش یافته و افراد نیازمند درصدد
گردشگری پزشکی متفاوت از سایر خدمات است، زیرا موضوع اطمینان و اعتماد مردم به درمان و معیار
مراقبت، به طور جدی در این زمینه در میان است. امروزه گردشگری پزشکی یک پدیده رو به رشد است که در عین حال، با نگرانیهایی پیرامون جنبههای
اخالقی در سطح جهان مواجه است. در این زمینه، مسائلی نظیر پیوند عضو، سقط جنین و فناوریهای
کمکباروری به این نگرانیها دامن زدهاند .[22]
شرکتهای بیمه در گردشگری با دغدغههای اخالقی
برمیآیند تا کلیه خود را در این بازار به فروش برسانند.
از طرف داللها و مراکز درمانی مواجه میشوند.
این مسئله غیراخالقی، گریبانگیر خانوادههای بیبضاعت و فقیر میشود .[23] از این رو، قاچاق اعضا و گردشگری پیوند اعضا از اصول عدالت، انصاف و احترام به شأن انسانی، تخطی میکند و باید جلوی آن را گرفت، زیرا این تجارت، زندگی و سالمت فقرا را هدف قرار میدهد و منجر به بیعدالتی و بیانصافی
میشود.
وقتی خدمات مراقبت سالمت در کشور مبدأ، یا وجود ندارد و یا غیرقانونی بهشمار میآید، سوداگران و دالالن که تنها به دنبال سود خود هستند، بدون توجه به منافع بیماران، به دنبال جذب آنها به عنوان گردشگر
داللهای غیراخالقی ممکن است در ارائه نتایج برنامه
سالمت، مثل معرفی رتبه و اعتبار مرکز درمانی،
تخصص پزشکان، دستگاهها، هزینهها و مکان و غیره، مبالغه نمایند تا مشتریان و شرکتهای بیمه را گمراه کنند. بزرگترین قربانی این موضوع، خود بیماران یا همان مشتریان هستند، زیرا ممکن است در جایی تحت مراقبت پزشکی قرار بگیرند که استانداردهای
الزم ایمنی و کارایی را نداشته باشند که در نتیجه،
نارضایتی مشتری را به بار خواهد آورد .[23]
.2-1توریسم پیوند اعضا10
یکی از موضوعات مهم در پزشکی سالمت، خرید و
هستند، بنابراین تضاد منافع جدی توریسم
پزشکی
بدن است که در کشوهای
اعضای
فروش و پیوند
بر اینها، گرانی
عالوه
.[2۴]
پزشکی پدید میآید
مختلف، قوانین متفاوتی بر آن حاکم است. در برخی
خدمات ویژه در کشورهای توسعهنیافته و نوسانات این قیمتها، به موج گردشگران به کشورهایی با خدمات
موارد، بیماران خارجی در اولویت قرار میگیرند، در حالی که شهروندان بیمار به دلیل عدم توانایی مالی
1 Transplant Tourism 0 9Ethical Issues
|
Journal of Halal Research Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل دوره 3، شماره 1، 1399
شخص یا سازمانی ا ست. این اطالعات صرفاً با اجازه خود بیمار، میتواند افشتتتا گردد. محرمانگی شتتتامل جنبههای حقوقی مختلفی استتت که نیاز به بررستتی دارد. محرمانگی و حریم خصتتتوصتتتی باید در اولویت بیمارستانها و کلینیکها باشد تا اطالعات بیمار بدون
هیﭻگونه تهدید افشاء، محرمانه بماند.
هرگاه گردشگران پزشکی برای درمان یا جراحیهای زیبایی به خارج از کشور سفر میکنند، ترجیح
میدهند که هویت آنها فاش نشود. اطالعات موجود
ارزانقیمت منجر شده است .[25] در برخی کشورها سقط جنین آزاد است و در برخی دیگر به طور کل ممنوع و کشورهایی نیز وجود دارند که با رعایت
شروطی این مسئله در آنها جایز است.
.2-2سقط جنین
یکی از مشکالتی که در سقطجنین وجود دارد، عدم توجه به استداللهای اخالقیای است که میتواند در انتخاب ادامه یا ختم بارداری مﺆثر باشد؛ در حالی که
در پرونده بیماران باید برای خود بیمار یا خانوده او
همه، تنها به دنبال یک راه حل برای همه موارد
افشا شوند. بنابراین، محرمانگی بخش الینفک مراکز
سقطهای انتخابی قانونی یا غیرقانونی هستند، هیﭻ
ارائهدهنده خدمات مراقبت سالمت مانند بیمارستانها و کلینیکها به عنوان مقاصد اصلی گردشگری پزشکی
.[27] است
“محرمانگی” یا رازداری یکی از ارکان اجتنابناپذیر
تاریخچه روابط پزشک و بیمار است. درک نادرست از
یک از این راهحلها هنوز نتوانستهاند انجام سقطهای
غیربهداشتی را متوقف یا کند سازد و ممنوعیتهای قانونی باعث بسیاری از سقطهای غیربهداشتی و مرگ و میرها شده است. از طرفی، اگر انجام سقط آنقدر آزاد باشد که هرکس در هر شرایطی مرتکب آن شود و از نظر جامعه گناهی مرتکب نشده باشد، مشکالت
پزشکی
به قداست حرفه
میتواند
نهتنها
این اصل،
آنها به
رفع
بهوجود میآید که
دیگری
جدید
آسیب بزند، بلکه بر کیفیت رابطه درمانی و در سطحی
تالشهایی دیگر نیاز خواهد داشت. بدین ترتیب تمامی
وسیعتر، سالمت عموم جامعه را نیز تحت تأثیر قرار
بیتوجهی به
کاهش
در جهت
شده
انجام
اقدامات
میدهد. زیربنای این تأثیرگذاری نیز آسیبی است که
به حس اطمینان و اعتماد بیماران وارد میشود. مکاتب
حرمت انسانیت و سالمت مادر و جنین او، بیارزش
میشوند .[26]
فلسفی غرب، اساساً موافق مطلوبیت اصل رازداری
.2-3 حریم خصوصی و محرمانگی11
چنانکه آموزههای اسالم نیز تأکیدهای
هستند؛
امروزه، حریم خصوصی و محرمانگی اطالعات شخصی فراوانی بر اهمیت رازداری و حفظ اسرار دیگران دارد.
علیرغم اجماعی که درباره اهمیت اصل رازداری وجود
شنا سایی بیماران، از سوی پز شکان و پر سنل
قابل
مراقبت سالمت، به دلیل د ستر سی افراد بی شتری به دارد، برخی اصرار بر آن را در هر شرایطی مجاز
از فناوری
امروزه با توجه به استفاده
نمیدانند.
اطالعات پرونده بیمار و اهمیت اطالعات جدیدی نظیر
اطالعات، این موضوع از اهمیت بسیار بیشتری برخوردار شده است، بهویژه در توریسم پزشکی که این اطالعات در گستره جهانی و به خارج از مرزهای ملی
اطالعات ژنتیکی، از اهمیت بیشتتتری برخوردار شتتده ا ست .[3] محرمانگی در حوزه پز شکی به مفهوم عدم افشای هرگونه اطالعات ثبتشده کامپیوتری، برای هر
Journal of Halal Research
70
Volume 3, Issue 1, 2020
1 Confidentiality
1
مجله پژوهشنامه حالل
دوره 3، شماره 1، 1399
از آنجایی که هدف از انجام اقدامات پزشکی، ایجاد رفاه و سالمت برای افراد است، باید رضایت و توافق بیمار
تأمین شود .[3]
گردشگری سالمت خطراتی برای بیماران دارد؛ از جمله لختهشدگی خون در قلب یا رگها به دلیل سفر با هواپیما بعد از عمل جراحی، قرار گرفتن در معرض بیماریهای عفونتی، کیفیت پایین مراقبت و برخی از این موارد. اخذ رضایت آگاهانه مستلزم این است که بیماران اطالعات مربوط به خطرات را قبل از درمان کسب و به خوبی آن را درک کرده باشند. ممکن است بیماران از خطرات گردشگری سالمت خبر نداشته
باشند و نتوانند با آگاهی به درمان آتی رضایت دهند. وبسایتهای مراکز درمانی یا تسهیلکنندگان گردشگری سالمت، مهمترین منبع اطالعرسانی درباره گردشگری سالمت برای بسیاری از بیماران تلقی میشود. این وبسایتها وسیلهای برای تبلیغ خدمات
کشیده میشود. اهمیت این موضوع به قدری است که کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای جلوگیری از افشای آن، قوانین خاصی وضعی کردهاند. این موضوع مورد
تأکید سازمان جهانی گردشگری نیز قرار گرفته است، بهطوریکه در مجموعه قوانین اخالق خود، بهویژه وقتی این اطالعات در قالب الکترونیکی ذخیره میشوند، بر محرمانگی آنها تأکید کرده است .[28] از مهمترین دالیل به اشتباه افتادن افراد در گرایش به رازداری نسبی، میتوان به مواردی همچون تعجیل در
حصول نتیجه مطلوب، ضعف در مهارتهای ارتباطی،
ناآگاهی از عواقب و خودرأیی اشاره کرد .[29]
.2-4 رضایت آگاهانه12
رضایت آگاهانه فرآیندی است که براساس آن بیمار باید از خطرات، مزایا و درمانهای جایگزین آگاه گردد تا تصمیم آگاهانهای در انتخاب مراقبت و درمان موجود
در گردشگری سالمت بگیرد. عموماً وظیفه متخصصین
تسهیالتی به بیماران آتی تلقی میشوند، بنابراین
دارای پروانه است که قبل از هرگونه اقدام در راستای
احتماالً انگیزه فراوانی برای اطالعرسانی به بیماران
احتمالی، از مزایای گردشگری سالمت و اطمینان قلبی
دادن در خصوص سفر وجود خواهد داشت .[10]
مراکز درمانی یا تسهیلکنندگان گردشگری پزشکی، عموماً بر جلب اعتماد از لحاظ کیفیت، تجربه و قیمت
متمرکز میشوند.
.2-5 تداوم درمان و مراقبت13
گردشگری سالمت میتواند تداوم اطالعرسانی مراقبت و به عبارتی، حفظ پرونده پزشکی و دسترسی به درمان بعدی را نادیده بگیرد. هرگاه گردشگری سالمت جنبه بینالمللی پیدا کند، پروندههای پزشکی باید بین
درمان شخص، اجازه وی را اخذ کند. در این زمان، هرگاه مقررات ناظر بر این کار، قوانین رایج در محل ارائهکننده مجاز خدمات است، خدمات گردشگری سالمت و پزشکی تحت کنترل قوانین و مقررات آن قلمرو خواهد بود. الزم به ذکر است که رضایت آگاهانه
باید کتبی باشد .[30]
عدم رضایت آگاهانه مناسب میتواند مسئولیت قانونی سهل انگاری در انجام وظیفه حرفهای پزشکی را به دنبال داشته باشد. تعهد قانونی رضایت آگاهانه، با تمام اطالعات متناسب بر تصمیمگیری نسبت به درمان در
اختیار قرار داده میشود .[30]
1 Continuity of Treatment and 3Care 1 Consent 2
|
Journal of Halal Research Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل دوره 3، شماره 1، 1399
کشورها رد و بدل شود. مسافتهای جغرافیایی، کالهبرداری از گردشگری سالمت و یا ارائه خدمات
درمانی غیراستاندارد به گردشگران خارجی دیده شده
میتواند تدوام
فرهنگی و زبانی در این جابهجاییها
است که همه این موارد منفی، وجهه گردشگری سالمت در ایران را مخدوش کرده است. حضور پرتعداد دالالن گردشگری سالمت که صرفاً به طمع دریافت پول زیاد به این عرصه پا گذاشتهاند و تخصصی در حوزه گردشگری سالمت ندارند، موجب شده است که
مراقبت را پیچیدهتر کند و موجب عدم تدوام شده و مراقبین حوزه سالمت با یکدیگر دچار مشکل گردیده
یا بیمار با تعارض مراقبت مواجه شود. همینطور، ماهیت تصمیمگیری مستقل برای انتخاب سفر پزشکی، به این معناست که بیماران در دسترسی به
مراقبت متعاقب با مشکل مواجه بودهاند. احتماال از تمایل گردشگران سالمت برای سفر به ایران کاسته
شود. درواقع، فعالیت اینگونه دالالن غیرقانونی در حوزه گردشگری سالمت، بزرگترین ضد تبلیغ برای صنعتی است که در زمره پنج منبع مهم تولید ناخالص
داخلی در بسیاری از کشورها شناخته میشود .[32]
مسئولیتهای دالالن گردشگری حوزه سالمت در قبال گردشگران، میتواند شامل تضمین سفر، تأمین شراط اسکان، آمادهسازی امکانات و تماس با کلینیکها و
سایر موارد ضروری باشد]۴.[2
نتیجهگیری
با توجه به ظهور روزافزون پدیده جهانیشدن و توسعه گرشگری در تمامی حوزهها ازجمله پزشکی، الزم است
موانع اخالقی و حقوقی این حوزه حیاتی که به اقتصاد، سالمت و حیات خدمتگیرندگان مرتبط است، برطرف شود. برای این منظور الزم است دسترسی ایمن و باکیفیت به خدمات مراقبت سالمت بینالمللی، به دقت در سایه قوانین و مقررات و با نظارت قانونی فراهم شود. البته، در این باره، توجه به قیمت و تعدیل آن با استفاده از پوشش بیمه مناسب و کافی نیز از اهمیت
مراقبین داخلی با تجویزهای خارجی بیگانه بوده یا تمایلی به این نوع مراقبت نداشته باشند. بنابراین مراکز
مراقبت گردشگری سالمت باید پیش از پذیرش بیمار، تدابیری برای برقراری ارتباط با پزشکان کشور مبدأ و
تداوم مراقبت بیندیشند .[10]
.2-6 دالالن14
دالالن نقش اساسی در تسهیل برقراری ارتباط، ارائه اطالعات و تضمین کیفی مراکز درمانی بینالمللی دارند.[10] با وجود پتانسیل باالی ارزآوری گردشگری سالمت، دالالن نقش فعالی در گردشگری سالمت ایفا میکنند؛ به طوری که عمده درآمد این صنعت سودآور به جیب دالالنی میرود که در حوزه گردشگری هیﭻ تخصصی ندارند. بسیاری از مراکز درمانی برای جذب مسافرین خارجی به عنوان بیمار به دالالن متوسل
میشوند .[31]
عمده این دالالن، مجوز قانونی برای جذب گردشگر
سالمت ندارند و خیلی از آنها همزمان نقش راننده، مترجم، راهنمای تور و … را بر عهده میگیرند. در
ویژه ای برخوردار است که در سایه هماهنگیها و
این گروه از گردشگران سالمت که
اغلب موارد نیز،
و مقصد،
کشورهای مبدأ
همکاریهای متقابل میان
میشوند، با
ناخواسته به داللها وصل
خواسته یا
نارضایتی کشور را ترک میکنند. موارد زیادی از امکانپذیر است.
1 Brokers 4
Journal of Halal Research
72
Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل
دوره 3، شماره 1، 1399
تعارض منافع
نتایج حاصل از این مطالعه با منافع دیگر نویسندگان
در تعارض نمیباشد.
با توجه به عدم دسترسی یکسان به خدمات گردشگری سالمت، به دلیل نبود امکانات و یا قیمت باالی خدمات، همواره باید موضوع عدالت را در محور تصمیمات قراردارد تا از هرگونه سوء استفاده و تضاد منافع، بهویژه در موضوعات توریسم پیوند عضو، سقط
جنین و استفاده بینالمللی از فناوریهای کمک
باروری جلوگیری به عمل آورد.
|
Journal of Halal Research Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل دوره 3، شماره 1، 1399
Reaserch article Journal of Halal Research/ 2020; 3(1):64-76
The Ethical & Legal Challenges of Medicine Tourism
Shahriar Eslamitabar1, Ehsan Lame2*
- Health Law department of Virtual University of Medical Sciences, Tehran,
- Department of International Trade Law, Azad University, Tehran,
Received: 24 April 2020 Acceptance: 10 August 2020
ABSTRACT
Ethics and law are the most important pillars of development for any sector, Especially when it comes to development at international levels and in the vital field of health and medicine.
Despite the rapid growth of medical tourism, this industry faces serious legal and ethical challenges. The most important issues related to health and medical tourism rights are access to services, health insurance, licensing and legal licenses of international health care service providers. There are a number of legal issues and challenges in the field of medical tourism that, if left unresolved, could pose serious obstacles to its formation and development. Given the nature of medical tourism, in order to resolve ethical and legal issues, it is first of all necessary to amend the laws and regulations in accordance with the international level and to explain the necessary standards correctly in the text of the laws. Maintaining the trust of patients in order to choose a center that provides medical business and tourism services depends on compliance with quality and safety standards. Then, it is necessary to provide the necessary legal supervision to ensure the implementation of laws and regulations and compliance with standards, and at the same time, adequate international insurance to cover these services.
Keywords: Informed consent; Confidentiality; Negligence; Medical malpractice
* Correspondance to: Ehsan Lame,ehsan.lame@gmail.com,Tel:09196255575
https://doi.org/10.30502/H.2020.228395.1020
This paper is open access under Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International license
Journal of Halal Research
74
Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل
دوره 3، شماره 1، 1399
References
[1]. Ross K, Health Tourism: an overview. HSMAI Marketing Review,2001,Vol 4,No 3.
[2]- Deloitte, medical tourism, world Bank report,2009
[3]. Islami Tabar, Shahriar; General health rights. Knowledge Treasure Publications. 1397. [In Persian]
[4]. Islami Tabar, Shahriar; Tourism and Health Villages, Tiara Publications. [In Persian]
[5]. Riat latifi, telemedicine for trauma, emergencies, and Disaster management, Artech House,
[6]. Lynn D Fleisher & james C. Dechene Telemedicine and E-health Law, ALM Properties, 2006
[7]. Standards and guidelines for educational evaluation and accreditation of hospitals, Deputy Minister of Education of the Ministry of Health.
[8]. Salehi, Zahra; Peiravi, Hamid; Challenges of implementing accreditation process in hospitals: A narrative review: Nursing Care Research Center of Iran University of Medical Sciences (Iranian Journal of Nursing), Volume 30, July 2017. [In Persian]
[9]. Shaw C, Bruneau C, Kutryba B, De Jongh G, Suñol R. Towards hospital standardization in Europe. Int J Qual Health Care. 2010;22(4):244-9.
[10]. Jeremy Snyder, Valorie A. Crooks, Alexandra Wright, and Rory Johnston,Medical Tourism: “Ethical Concerns about Roles and Responsibilities”, Medical Research Group,2013: 4-5
[11]. Cohen IG. Medical tourism:” The view from ten thousand feet”. Hastings Center Report.
[12]. Abolhassani, Nazanin; “Legal Features and Aspects of Medical Tourism”. Bioethics and Health Law Journal (BHL) ,Vol. 1 No. 1 (2017), Page 35-
- [In Persian]
[13]. Shmueli A, Stam P, Wasem J, Trottmann M. Managed care in four managed competition OECD health systems. Health Policy. 2015 Jul
[14]. Michael H. Cohen, JD, Key legal Issues for medical spas and Aesthetic Medical Practices. International association for physicians in Aesthetic Medicine
[14]. Glenn Cohen- Patients with Passports: “Medical Tourism, Law and Ethics”. Oxford university Press,
[15]. Gray HH: oland SC. “Medical tourism: crossing borders to access health care”. Kennedy Institute of Ethics Journal.
[16]. Kelly E. International organ trafficking crisis: Solutions addressing the heart of the matter. BCL Rev
[17]. Cortez N. Patient without borders:” the emerging global market for patients and the evolution of modern health care. Ind.
[18]. Eysenbach G. What is e-health?. Journal of medical Internet research.
[19]. Malenie Kay smith and laszlo. Puczko. The Routledge Handbook of Health Truism.
[20]. Sibuam mileva and Nikolina Popova. Resarch, development and education in Tourism. Combridge Scholars Publishing,
[21]. Belinda Bennett. “Kaleidoscope Health law Rights in the Global Age”. MPG Books
[22]. Mustafavi, Hakimeh and others. Ethics of health tourism. Bioethics Quarterly, Second Year, Fourth Issue, Summer 1391. [In Persian]
[23]. Yi Yang(Sam), Medical tourism in the eyes of insurance companies,
[24]. UFu, medical Tourism Research Group. Medical Tourism Factlators: Ethical Concerns about Roles and Responsibilities: 2018; P8
[25]. Weeden,C,Boluk, Managing ethical Consumption in Tourism, London, Rutledge
[26] Shakour M. The ethical aspects of abortion in medical education,Iranian Journal. Ethics and Medical History, 2013,6(5) 24-34. [In Persian]
[27]. www.mdehalt.com,2016
[28]. Neil Lunt and others. “Medical Tourism: treatments, Markets and Health sustem Implications”: Ascoping Reniew. OECD,
Journal of Halal Research
Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل دوره 3، شماره 1، 1399
[29]. Asmani Omid, Ebrahimi Sedigheh; “Confidentiality in Medical Sciences”. Journal of Medical Ethics and History, Volume 6, Number 6, March 2014. [In Persian]
[30]. Tracy J. Mabry, Legal Issues in Obtaining and Providing Healthcare Internationally, Medical Tourism Magazine , www.magazine.medicaltourism.com
[31]. Prem Jagyasi, “Medical tourism and the place it has for brokers, medical tourism website
[32]. Jalalvand, Amin; The realm of speculators in the health tourism industry. Iran Health Tourism News Agency.
Journal of Halal Research
76
Volume 3, Issue 1, 2020
مجله پژوهشنامه حالل
دوره 3، شماره 1، 1399