جلسۀ چهارم
موضوع:
جلسۀ دبیرخانۀ تدوین سند
سخنرانها:
- حجتالاسلام حامد صادقی
- دکتر سلطانینژاد
- حجتالاسلام اسکندری
- دکتر منصوری
13 خرداد 1404
حجتالاسلام حامد صادقی: اشاره کرد به اینکه با آقای دکتر محمدخانی در حوزۀ صنایع فرهنگی صحبت کردهایم؛ اما احتمال حضور ایشان در کارگروهها کم است و همچنین با آقای دکتر آیتی دربارۀ درمان حلال صحبت کردیم و ایشان قبول کردند. دربارۀ گردشگری نیز با آقای آسوبا صحبت شده است که هنوز نتیجۀ مشخصی ندارد.
حجتالاسلام اسکندری: آیا درمان را از دارو جدا کردید؟
حجتالاسلام حامد صادقی: بله. در حوزۀ دارو با آقای دکتر سلیمانجائی صحبتی داشتم که مقرر شد به صورت مفصلتر گفتوگو کنیم. نکتۀ مهمی که به نظرم رسید این است که تشکیل کارگروهها ما را کند میکند.
دکتر سلطانینژاد: دلیل این امر چیست؟
حجتالاسلام حامد صادقی: زیرا واگذاری کار، نگارش نظام مسائل، پیگیریها و ارجاعات، زمان بسیار زیادی میبرد و درنهایت به نتیجۀ مطلوب نخواهد رسید.
دکتر سلطانینژاد: پیشنویس نظام مسائل تدوین شده است. شما میتوانید این موارد را به ایشان ارائه دهید و بخواهید که براساس آن نظر دهند.
حجتالاسلام حامد صادقی: آنها یا روی پیشنویس ما کار نمیکنند، یا آن را نمیپذیرند یا نگاهشان موضوعی است و پیشنویس ما را صرفاً ساختاری میدانند؛ اما به نظر میرسد چارۀ دیگری نداریم و این روند نیز زمانبر خواهد بود.
دکتر سلطانینژاد: باید خودشان نظام مسائل را ارائه دهند، یا روی پیشنویس ما کار کنند، یا ترکیبی از این دو حالت اتخاذ شود.
حجتالاسلام حامد صادقی: تاکنون با چهار نفر مذاکرات جدی داشتهایم: آقای دکتر بهفر و دکتر محمدخانی (برای غذا و آشامیدنی)؛ اما من هنوز نظام مسائل را به ایشان ارائه نکردهام، چراکه نظام مسائل ما پخته نیست و ایشان از بزرگان علمیاند و اگر ضعفی در آن احساس کنند، دیگر ما را نخواهند پذیرفت.
دکتر سلطانینژاد: فرمایش شما صحیح است. شیوهای که ما درحال استفاده از آنیم، مشابه فرایندی است که در مجلس شورای اسلامی وجود دارد (زیرا هر اقدام ما نمیتواند از قانونگذاری مجلس فراتر رود).
قانونگذاران ابتدا پیشنهاداتی ارائه میدهند و پس از آن، این پیشنهادات به کمیسیونها منتقل میشود. در کمیسیون، پیشنهادات به بررسی و ویرایش میرسند و نظرات جمعی و دیدگاههای موافق و مخالف جمعآوری میشود و پس از آن به صحن ارائه میشود. در صحن نیز از نمایندگان مرکز پژوهشهای مجلس، بخش خصوصی و کارشناسان دعوت میشود تا دیدگاههای خود را مطرح کنند و درنهایت، متن نهایی ویرایش و برای ارائه آماده شود. چرا ما میتوانیم از نفوذ افراد تأثیرگذار جلوگیری کنیم؟ زیرا میتوانیم خواستهها و اهداف خود را بهوضوح بیان کنیم. به این ترتیب، ناظر دبیرخانه موظف است روی این مطالب ثابت بایستد و اهداف ما را از فرایند استخراج کند. پس از آن، این موارد به کمیسیون ارسال میشود و حداکثر ۴ الی ۵ ماده از مجموع مباحث ما استخراج میشود. ما مجدد این مواد را مرور و درصورت نیاز اصلاح میکنیم و پیوستگی و انسجام (اینتگریشن)[1] را در آنها ایجاد میکنیم. سپس این پیشنهادات به کمیتۀ حقوقی ارائه میشود که بهتر است ابتدا به کمیتههای اقتصادی، بینالمللی و علمی مراجعه کند و درنهایت به کمیته حقوقی منتقل شود.
در این مرحله، فرایند کار به پایان میرسد و مستندات اولیۀ تأییدشده برای کمیسیون تلفیق اصلی ارسال میشود. ما قبل از اینکه این مطالب به کمیتهها ارسال شود، نیاز داریم که جلسهای (کمیسیون یا کمیتۀ تلفیق) تشکیل دهیم تا به ویرایش و اولویتبندی مباحث بپردازیم و تشخیص دهیم کدام مسائل اهمیت بیشتری دارند. سپس این مباحث به کمیتههای مربوطه و کمیتۀ تطبیق و تلفیق ارسال میشود که در آنجا نمایندگان هر کارگروه بههمراه اعضای کمیتهها و شوراهای راهبردی حضور دارند و درنهایت برای تصویب نهایی به شورای عالی انقلاب فرهنگی فرستاده میشود.ما چارهای نداریم جز این، اما سعی کردهایم کلیات را پیش ببریم. در این مدت، پاورپوینت و شیوهنامۀ ادارۀ جلسات کارگروه را نیز تهیه کردهام که این شیوهنامه شامل ساختار جلسات (مسئول کارگروه، اعضای حقیقی، نمایندۀ دبیرخانه و …) است. اعضای کمیتۀ علمی در این جلسات شرکت کردهاند، جلسات را ارزیابی و گزارشات لازم را تدوین میکنند. دبیر کارگروه نیز مسئولیت تمامی این امور را بر عهده دارد. پیشنهاد من این است که دبیری ثابت برای تمامی کارگروهها تعیین شود؛ زیرا کار دبیری مسئولیتی پایدر است (مانند تأیید صورتجلسه، حضوروغیاب، دعوت از اشخاص، اخذ امضا، تهیۀ صورتجلسه و ارسال گزارشات به دبیرخانه و مستندسازی). این ساختار آماده است و میتواند به بهبود فرایندها کمک شایانی کند.
حجتالاسلام حامد صادقی: بله؛ اماده است و فقط نیاز به 500 متر فضا برای شرکتکنندگان دارد.
حجتالاسلام اسکندری: ما در کار باید همیشه برنامههای اول، دوم و سوم داشته باشیم. من هم برای برنامۀ دوم، آمادگیام را به آنها اعلام کردهام که اگر شورای عالی به نتیجه نرسید، باید جایی را برای نشستها تهیه کنیم. آنها گفتند: «شما تلاش خود را کنید؛ اگر موفق شدید، که خوب است، و اگر نشدید، ناچاریم خودمان محلی را پیدا کنیم.» الان نگرانی من تشکیل کارگروههاست. باید اعضای آن شناخته شوند و پیشنویسی ارائه شود.
دکتر سلطانینژاد: آیا مطالبی که برای شما ارسال کردهام را مطالعه کردهاید؟ آیا مشکلی وجود دارد؟
حجتالاسلام حامد صادقی: بله، مشکلهای فراوانی دارد.
حجتالاسلام اسکندری: ما تا اینجا پیش رفتهایم و از اینجا به بعد نیز پیش خواهیم رفت. درحالحاضر کار ما به تشکیل کارگروهها وابسته است.
دکتر منصوری: حجتالاسلام صادقی میفرمایند که کار با کارگروهها جمع نمیشود و زمان زیادی میبرد.
حجتالاسلام حامد صادقی: این شش ماه حداقل زمان لازم برای کار است و ما اینقدر وقت نداریم که در کارگروهها صرف کنیم.
حجتالاسلام اسکندری: یک نفر را مسئول کارگروهها منصوب کنید.
حجتالاسلام حامد صادقی: قطعاً که آنها (مسئولین کارگروهها) آنطورکه توقع میرود نمیتوانند ما را کمک کنند.
حجتالاسلام اسکندری: شما به کارشناسها نیاز دارید و باید آنها را مدیریت کنید. به آنها موضوعات نظام را بدهید و این مطالب را از آنان بخواهید.
حجتالاسلام حامد صادقی: وقتی نامش را «کارگروه» میگذارید، ده نفر دیگر هم به آن اضافه میشود که این کار را بسیار دشوار میکند.
دکتر سلطانینژاد: من درحال نگارش قانونیام؛ این متنی نیست که صرفاً یکنفره نوشته شود.
حجتالاسلام حامد صادقی: این دو مرحله دارد؛ یکی مرحلۀ پرداختن به مسائل و انجام امور و دیگر اینکه در اینجا، ورود به کارگروهها کار را سختتر میکند.
حجتالاسلام اسکندری: راهحل شما چیست؟
حجتالاسلام حامد صادقی: دوباره به حرف اولم برمیگردم: مشاور در هر حوزۀ تخصصی.
دکتر سلطانینژاد: حاجآقا میفرمایند: مشاوری بگیریم و صفر تا صد کار را به او بسپاریم.
حجتالاسلام حامد صادقی: نکته من همین است که اگر نظر جمعی از آنچه ما میخواهیم به دست نیاید، نتیجۀ مطلوب حاصل نخواهد شد.
دکتر سلطانینژاد: باشد، مشکلی نیست. ما مخالفتی با استفاده از مشاور نداریم؛ اما این کارگروه باید وجود داشته باشد.
دکتر منصوری: بنابراین، یا خودِ این جمع مسئولیت را به عهده میگیرد یا باید کارگروههای داخلی از اساتید و طلاب مروی تشکیل دهید.
دیروز آیتاللّه تحریری باز تأکید کردند که اساتید را به این کار بکشانید. میتوانیم کارگروهی از اساتید و طلاب تشکیل دهیم، نظام مسائل را ارائه دهیم و خودمان تا حدی پیش برویم و سپس مشاور را بیاوریم تا بر نتایج کار ما نظر دهد.
حجتالاسلام اسکندری: بیایید اکنون مشخص کنیم که چه میخواهیم…
حجتالاسلام حامد صادقی: قطعاً مشاور ازآنجاکه با فضای کار بهدرستی آشنا نیست آن قوت کافی را برای جمعبندی نخواهد داشت.؛ اما …
دکتر منصوری: برداشت من از صحبتهای آقای صادقی این است که خودمان جمعی باشیم و کارها را پیش ببریم و سپس مشاور را دعوت کنیم، تا با او بحث کنیم و مسائل را جمعبندی کنیم.
حجتالاسلام حامد صادقی: بله؛ اما این زمان زیادی میبرد و ممکن است در کارگروه، خواستههای ما محقق نشود. بالاخره ما خطمشی داشتیم (اینکه چرا بهسمت حلال رفتیم و اینکه این سند باید در حوزۀ علمیه نگاشته شود).
دکتر منصوری: یعنی ما بنشینیم و کارهایمان را در کارگروهها انجام دهیم و نتیجه را به مشاور بدهیم تا آن را نقد کند.
حجتالاسلام حامد صادقی: نکتۀ سوم این است که این کارگروه زمانیکه بخواهد به کمیته نیز ارائه دهد (یعنی مباحث حقیقی و حقوقی را مطرح کند)، میتواند همۀ رئوس و فعالیتهای حلال در جمهوری اسلامی را تحت پوشش قرار دهد و جایی برای ما باقی نگذارد.
امروز، اگر هریک از ناظران حلال که در جمهوری اسلامی فعالیت میکنند (اعم از سازمان استاندارد، وزارت بهداشت) را بیاوریم، ما را نخواهند پذیرفت و اصلاً به رسمیت نمیشناسند.
دکتر سلطانینژاد: چرا طی این مدت این موضوع را مطرح نکردید؟ (که کارگروه مانند داستان عقد بعد از دفتر است؛ یعنی داستان از قبل بسته شده است و سپس برای هماندیشی و ارزیابی، در جلسۀ کارگروه مطرح خواهیم کرد).
حجتالاسلام حامد صادقی: من هم از ابتدا همین را میگویم، شروع با کارگروه مناسب نیست و باید با مشاور کار را آغاز کنیم. این کار زمانبر است.
دکتر سلطانینژاد: شما برای هر قسمت مشاوری معرفی کنید و ما کار را به او واگذار خواهیم کرد. هر زمان لازم باشد، جلسهای خواهیم گذاشت تا کار را جمعبندی کنیم.
حجتالاسلام حامد صادقی: من پیشنهاد میکنم تمام رؤسای کارگروهها را جمع کنیم و بگوییم: با عنایت به نقش مشاورهای شما، مقتضی است این فرایند را آغاز کنید تا در پی آن، جهت بررسی در کارگروهها مطرح شود (شایان ذکر است، مسئولیت راهبری و پیگیری این امر به جناب آقای دکتر صادقی محول شده است).
حجتالاسلام اسکندری: شما بین ده الی یازده کارگروه دارید و در هر کدام نیاز به فردی ثابت و ناظر دارید.
دکتر منصوری: به نظر من بهتر است این جلسه یک هفته به تأخیر بیفتد و بررسی کنیم تا ببینیم کدامیک از اساتید مروی به کار ما میآیند.
دکتر سلطانینژاد: پس هفتۀ آینده مشاوران را دعوت میکنیم تا نظام مسائل را تدوین کنیم و سپس با حضور ایشان در کارگروهها، جلسۀ تبادلنظر پیرامون اساتید حوزۀ علمیۀ مروی برای تصدی مسئولیت کارگروهها و ارائۀ نظرات اعضا درخصوص انتخاب ایشان را برگزار خواهیم کرد.
خلاصۀ جلسه
در این جلسه، حجتالاسلام حامد صادقی گزارش جامعی از اقدامات خود درخصوص دعوت از اساتید و کارشناسان ارائه کردند. ایشان بر این باور بودند که نظام موضوعات تدوینشده ازسوی دبیرخانه از دیدگاه کارشناسان و مقامات علمی نیازمند بازنگری است. ایشان همچنین تأکید داشتند که رویکرد فعلی مبتنیبر تشکیل کارگروهها، فرایند کار را طولانی میسازد و پیشنهاد کردند که برای هر حوزۀ تخصصی از مشاوران مجرب بهره گرفته شود تا اهداف موردنظر بهصورت مؤثرتری محقق شود. اعضای شورای دبیرخانه، ضمن تشریح مبانی نگارش قانون و مسیر تدوین سند ملی حلال، بر ضرورت دقت و بررسی موشکافانۀ مراحل تکمیل این سند تأکید ورزیدند.
در این جلسه همچنین دربارهٔ ساختاردهی و جلب همکاری اشخاص متخصص در زمینۀ پژوهشهای مرتبط با حلال بحثوتبادل نظر صورت گرفت. در این مسیر، تأکید نظرات آیتاللّه تحریری بر بهرهگیری از ظرفیت ارزشمند طلاب و اساتید حوزۀ علمیۀ مروی مورد توجه ویژه قرار گرفت.
[1]. Integration