مدل پیشنهادی حکمرانی حلال

1.ساختار حکمرانی پروژه:

– تشکیل کمیته راهبردی متشکل از نمایندگان دستگاه‌های حاکمیتی و بخش خصوصی

– استقرار دبیرخانه و تشکل کمیته‌های تخصصی با توجه به موضوعات موردنظر

2. مدل تامین مالی

– استفاده از ترکیب بودجه عمومی، سرمایه بخش خصوصی و مشارکت نهادهای وقفی و خیریه برای پیشبرد امور

3. نظام پایش و ارزیابی

– فعالیت‌های هر کارگروه بر اساس شاخص‌های KPI تعیین شده و هر سه ماه یکبار گزارش پیشرفت ارائه خواهد شد.

4. ارتباط با ذی‌نفعان

برگزاری جلسات و نشست‌های ادواری با ذی‌نفعان حاکمیتی، بخش خصوصی و …برای دریافت بازخورد و هم‌افزایی.

تحلیل جامع ماتریس SWOT حلال در ایران

بخش اول: تحلیل عوامل درونی (قوت‌ها و ضعف‌ها)

الف)قوت‌ها (Strengths)- مزیت‌های داخلی موجود

جدول 3- مزیت‌های داخلی موجود

تبیین و مصداق	قوت	دسته‌بندی	ردیف
1.ایران دارای یکی از کهن‌ترین و غنی‌ترین تمدن‌هاست. از حکمت فردوسی و حافظ تا معماری اسلامی و هنرهای سنتی، سرمایه‌ای عظیم برای خلق محتوا است. 2. ایران به عنوان مرکز جهان شیعه و دارای نفوذ معنوی، می‌تواند هنجارساز و الهام بخش باشد.	1.غنای فرهنگی کم‌نظیر تاریخی و دینی 2. موقعیت کانونی در جهان اسلام و شیعه	محتوا و هویت	1
1.بیش از 60 درصد جمعیت زیر 35 سال هستند. سالانه هزاران فارغ‌التحصیل هنر، رسانه و فناوری وارد بازار می‌شوند. 2. ایرانیان خارج از کشور در صنایع خلاق جهانی (هایوود، ساخت بازی، استارت آپ و …) حضور دارند که می‌توانند پل ارتباطی باشند	1. جمعیت جوان، تحصیلکرده و خلاق 2. حضور نخبگان بین‌المللی	نیروی انسانی	2
1. وجود مراجع تقلید و نهادهای دینی پایه نظری و اعتباربخشی به مقهوم حلال را فراهم می‌کند. 2. کشور تجربه مواجهه با جنگ فرهنگی و تولید محتوای ارزش محور (مثل دوران دفاع مقدس) را دارد. 3. دانشگاههای متعدد با محتوای دینی و علمی و مراکز فنی و حرفه‌ای در سراسر کشور وجود دارد.	1. وجود نهادهای دینی معتبر و مرجع 2. تجربه مدیریت فرهنگی در چهار دهه اخیر 3. زیرساخت‌های نسبتاً گسترده آموزش عالی و فنی	ساختاری و نهادی	3

ب)ضعف‌ها (Weaknesses)- نقاط ضعف داخلی موجود

جدول 4- ضعف‌های داخلی موجود

تبیین و مصداق	ضعف	دسته‌بندی	ردیف
1. سردرگمی در تعریف حلال 2. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صدا و سیما، سازمان تبلیغات، حوزه علمیه، وزارت علوم … هر کدام بخشی از پازلی هستند که بعضاً بدون هماهنگی کافی به فعالیت می‌پردازند.	1. نبود چارچوب استاندارد و تعریف واحد 2. حکمرانی چند پاره و موازی کاری نهادها	حکمرانی و سیاست	1
1. غالب فعالان، واحدهای کوچک، خانوادگی و با دانش محدودکسب و کار هستند. زنجیره ارزش ناقص است. 2. برخی از مراکز مالی تمایل به سرمایه‌گذاری در حوزه‌های فرهنگی ندارد. 3. محصولات فرهنگی ایرانی، عمدتاً در بازار داخلی می‌مانند. شبکه توزیع بین‌المللی و مهارت بازاریابی دیجیتال جهانی ضعیف است.	1. ساختار صنعتی ضعیف، خُرد و غیرحرفه‌ای 2. نظام تامین مالی ناکارآمد و ریسک‌گریز 3. ضعف در بازاریابی و برندسازی و توزیع	اقتصاد و صنعت	2
1. دانشگاه‌ها هنرمند یا محقق تربیت می‌کنند نه کارآفرین فرهنگی یا تولید کننده حرفه‌ای. 2. برخی از استعدادهای جوان به دلیل نبود فرصت، به سایر حوزه‌ها و یا کشورهای دیگر منتقل می‌شوند.	1. شکاف مهارتی بین آموزش و صنعت 2. مغزافزاری و فرار استعدادها 3. زیرساخت‌های نسبتاً گسترده آموزش عالی و فنی	نیروی انسانی	3
1. از نرم‌افزارهای تولید تا پلتفرم‌های توزیع وابستگی بالاست. 2. کپی رایت ضعیف، انگیزه تولید محتوای اصیل و با کیفیت را از بین می‌برد.	1. وابستگی به پلتفرم‌ها و فناوری خارجی 2. ضعف در حفاظت از مالکیت فکری	فناوری و زیرساخت	4

بخش دوم: تحلیل عوامل بیرونی (فرصت‌ها و تهدیدها)

ج)فرصت‌ها (Opprtunities)- عوامل بیرونی مثبت قابل بهره‌برداری

جدول 3- فرصت‌های قابل بهر‌ه‌برداری

تبیین و مصداق	فرصت	دسته‌بندی	ردیف
1. جمعیت 1.8 میلیاردی مسلمانان با قدرت خرید رو به رشد، به دنبال محتوای همسو با ارزش‌های خود هستند. 2. خستگی از هژمونی فرهنگی غربی فرصتی برای عرضه روایت‌های بدیل ایجاد کرده است.	1. بازار عظیم و رشد یافته موضوع حلال 2. گرایش جهانی به تنوع فرهنگی و محتوای غیرغربی	بازار جهانی	1
1. یک گوشی هوشمند می‌تواند یک استودیو شود. شبکه‌های اجتماعی امکان بازاریابی مستقیم با مخاطب جهانی را فراهم کرده‌اند. 2. Netflix , Disney و ر پلتفرم‌های منطقه‌ای به شدت به محتوای جدید و متنوع نیاز دارند.	1. انقلاب دیجیتال و کاهش هزینه‌های تولید و توزیع 2. ظهور پلتفرم‌های استریمینگ و تقاضای روزافزون برای محتوا	فناوری	2
1. تاکید اسناد بالادستی بر تولید داخلی، صادرات غیرنفتی و اقتصاد دانش بنیان، پنجره حمایتی باز می‌کند. 2. نسلی که هم به هویت دینی پایبند است و هم تقاضای محصولات فرهنگی با کیفیت و جذاب دارد.	1. سیاست‌های کلان حمایت از اقتصاد فرهنگ و اقتصاد مقاومتی 2. ظهور طبقه متوسط فرهنگی جدید در داخل	سیاست و اقتصاد	3
1. می‌توان از این نفوذ و ظرفیت سیاسی برای باز کردن درهای بازارهای فرهنگی منطقه استفاده کرد. 2. ایجاد کانال‌های جدید همکاری فراتر از تحریم‌ها	1. افزایش نفوذ ژئوپولیتیک ایران در منطقه 2. همکاری‌های بین‌المللی جدید (بریکس، سازمان همکاری اسلامی و …)	بین‌الملل	4

د)تهدیدها (Threats)- عوامل بیرونی منفی

جدول 3- تهدیدهای مستلزم مدیریت

تبیین و مصداق	تهدید	دسته‌بندی	ردیف
1. ترکیه: پیشتاز در سریال‌سازی اسلامی-تاریخی با بودجه‌های کلان. مالزی و اندونزی: پیشرو در استانداردسازی و برندسازی حلال. امارات و عربستان: سرمایه‌گذاری عظیم در شهرهای رسانه‌ای و جذب استعدادهای جهانی	1. رقابت فزاینده کشورهای رقیب در بازار فرهنگ حلال 2. تولید محتوای حلال یا شبه-اسلامی توسط بازیگران غیرمسلمان	رقابت شدید	1
1. مشکل در دریافت حق‌الامتیاز، همکاری با پلتفرم‌های جهانی و جذب سرمایه خارجی. 2. باعث کاهش قدرت خرید مخاطب داخلی و بی‌ثباتی در کسب و کارهای فرهنگی می‌شود.	1. تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت در مبادلات مالی 2. نااطمینانی اقتصادی و تورم بالا در داخل	سیاست و اقتصاد	2
1. ماهواره و اینترنت، مخاطب را در معرض سیل محتوای رقیب قرار می‌دهد.  2. اگر همگام با فناوری‌هایی مانند متاورس، هوش مصنوعی و … حرکت نکنیم، منسوخ می‌شویم.	1. قاچاق فرهنگی و دسترسی آسان به محتوای غیرمجاز 2. تغییرات سریع فناوری و نیاز به سرمایه‌گذاری مداوم	فناوری و امنیت	3
1. جوانان امروز ممکن است به فرم‌ها و زبان‌های فرهنگی و هنری قدیمی اقبال نشان ندهند. خطر شعارزدگی و غیرجذاب بودن محصولات وجود دارد. 2. برخی از کشورها با بودجه‌های کلان، محتوای خود را به زبان فارسی و برای مخاطب ایرانی تولید می‌کنند.	1. شکاف نسلی و تغییر ذائقه نسل جدید 2. تهاجم فرهنگی هدفمند رقبا	اجتماعی و فرهنگی	4

بخش سوم: خروجی تحلیل SWOT: ماتریس راهبردهای چهارگانه

ماتریس زیر ترکیب عوامل SWOT را برای تولید راهبردهای عملی به کار می‌گیرد.

	فرصت‌ها (OO) 1. بازار جهانی حلال 2. فناوری دیجیتال 3. سیاست‌های حمایتی	تهدیدها (T) 1. رقابت شدید 2. تحریم‌ها 3. تغییر ذائقه
قوت‌ها (S) 1.غنای فرهنگی 2.نیروی جوان 3. مراجع دینی	راهبردهای S(تهاجمی/بهره‌برداری استفاده از قوت‌ها برای بهره‌گیری از فرصت‌ها: – راهبرد محوری: تبدیل ایران به «هاب تولید محتوای تاریخی-اسلامی» برای پلتفرم‌های جهانی (استفاده از غنا + فناوری)). – راه‌اندازی استارت‌آپ‌های صادرات‌محور با تمرکز بر بازار کشورهای اسلامی (استفاده از جوانان + بازار جهانی). – ایجاد نشان بین‌المللی حلال فرهنگی ایران با پشتوانه مراجع (استفاده از مرجعیت + تمایل جهانی به استاندارد)).	راهبردهای ST(تنوع/رقابتی) استفاده از قوت‌ها برای کاهش یا خنثی کردن تهدیدها: – راهبرد محوری: ایجاد پلتفرم‌های توزیع بومی و منطقه‌ای برای کاهش وابستگی به پلتفرم‌های خارجی و دور زدن تحریم (استفاده از نیروی فنی + مقابله با تهدید تحریم)). – تولید محتوای جذاب و عمیق با روایت ایرانی-اسلامی برای رقابت با محصولات سطحی رقبا (استفاده از غنای فرهنگی + مقابله با رقابت)). – تشکیل کنسرسیوم‌های صادراتی برای حضور قدرتمند در نمایشگاه‌های بین‌المللی (استفاده از نهادها + مقابله با رقابت)).
ضعف‌ها (W) 1.ساختار ضعیف صنعت 2.نبود استاندارد 3. ضعف بازاریابی	راهبردهای WO احیایی/توسعه‌ای بهبود ضعف‌ها برای بهره‌گیری از فرصت‌ها: – راهبرد محوری: طراحی و اجرای برنامه ملی توانمندسازی (مدرسه کسب‌وکار فرهنگ حلال) برای تربیت نیروی حرفه‌ای (رفع ضعف مهارتی + استفاده از فرصت فناوری). – تدوین سریع استانداردهای حداقلی و چارچوب تضمین کیفیت برای ایجاد اعتماد در بازار جهانی (رفع ضعف استاندارد + استفاده از فرصت بازار حلال). – ایجاد صندوق سرمایه‌گذاری جسورانه مختص صنایع خلاق (رفع ضعف مالی + استفاده از فرصت سیاست حمایتی).	راهبردهای WT دفاعی/بقا کاهش ضعف‌ها برای اجتناب از تهدیدها: – راهبرد محوری: تقویت قوانین حمایت از مالکیت فکری و مبارزه جدی با قاچاق فرهنگی (رفع ضعف کپی‌رایت + کاهش تهدید تهاجم فرهنگی) – ایجاد سامانه یکپارچه رصد و هدایت صنعت برای کاهش موازی‌کاری و افزایش بهره‌وری (رفع ضعف حکمرانی + کاهش تهدید رقابت). – توسعه محتوای تعاملی و شخصی‌سازی‌شده برای نسل جوان براساس پژوهش‌های دقیق بازار (رفع ضعف درک مخاطب + کاهش تهدید شکاف نسلی).

بر اساس مصوبه جلسه چهارم ستاد هماهنگی نقشه مهندسی فرهنگی کشور در تاریخ 5/12/۱۳۹۸ با عنوان «چارچوب تدوین اسناد ملی حوزه فرهنگ»، اسناد فرهنگی باید دارای پنج فصل باشند:

1. چارچوب مبانی (مبانی، ارزش­ها و اصول)؛
2. اهداف (مشخص، قابل اندازه­گیری، تحقق­پذیر، منطقی و زمان­مند)؛
3. مسائل (معطوف به اهداف)؛
4. سیاست­ها (معطوف به حل مسائل)؛
5. برنامه­های اجرایی. (ماده7)

نتیجه فصل دوم به صورت خلاصه در اینجا می‌آید

همه مفادی که در سند آورده می‌شود، در این فصل باید به‌صورت مفصل بر اساس فرایندهای ذکر شده در فصل سوم (روش) منعکس شده باشد و رد پای مستحکمی در اینجا داشته باشد.

اقدامات اصلی	مسئله محوری	برنامه/ پروژه	ردیف
1.تشکیل کمیته‌های تخصصی 2. تدوین پیش نویس چارچوب‌های ارزیابی 3. طراحی و ثبت نشان/ لوگوی «فرهنگ حلال ایران» 4. راه‌اندازی سامانه درخواست و صدور گواهی	عدم تعریف و استانداردسازی	تدوین سند استاندارد و نشان حلال فرهنگی	1
1.امکان‌سنجی و تدوین اساسنامه 2. طراحی سازوکار ارزیابی و تزریق سرمایه به استارت‌آپ‌ها و پروژه‌های خلاق	مشکلات تامین مالی	راه‌اندازی صندوق نوآوری و سرمایه‌گذاری در حلال	2
1.شناسایی و رایزنی با پلتفرم‌های داخلی برای ایجاد بخش ویژه «حلال» 2. حمایت از توسعه پلتفرم‌های تخصصی نوپا (بازی، کتاب صوتی و …)	ضعف در بازاریابی و وابستگی به پلتفرم خارجی	ایجاد شبکه توزیع و پلتفرم‌های دیجیتال حلال	3
1. طراحی دوره‌های کوتاه MBA فرهنگی با رویکرد حلال 2. استفاده از ظرفیت مدارس، دانشگاه‌ها و پژوهشگاه‌ها برای تربیت نیروی انسانی متخصص 3. ترویج و توسعه حلال و صنایع فرهنگی حلال در برنامه‌های درسی و آموزشی مدارس و دانشگاه‌ها 4. برگزاری جلسات مستمر با نخبگان و صاحبنظران حوزه‌های مورد نظر	کمبود نیروی انسانی متخصص	تربیت و توانمند سازی نیروی انسانی	4
1.حضور در نمایشگاه‌های معتبر بین‌المللی 2. تعاملات بین‌المللی با کشورهای اسلامی 3. طراحی و اجرایی کمپین برندینگ «فرهنگ حلال ایران» در شبکه‌های اجتماعی	ضعف در بازار یابی و صادرات	بین‌المللی سازی و برندسازی	5
1.طراحی سامانه پایش و جمع‌آوری داده از فعالان 2. انتشار گزارش‌های سالیانه «وضعیت صنایع فرهنگی حلال در ایران» 3. رصد روندهای جهانی و تحلیل رقبا	خلاء داده و پژوهش‌های کاربردی و نظری	راه‌اندازی مرکز رصد و آمار صنایع فرهنگی حلال	6

گروه ویژه تدوین تراث و سند پشتیبان

علاوه بر کارها و خروجی علمی کارگروه‌ها که بصورت مقالات و نوشته های تخصصی و پژوهش‌هایی برای تدوین اسناد تکمیلی، شامل مبانی حکمی، فقهی، دینی، تحلیل‌های اقتصادی و فرهنگی و بررسی تجربیات بین‌المللی، در به پژوهشگران واگذار شد. جدول موضوعات در ذیل و نتایج و متن مقالات در ضمیمه آمده است.

عناوین پیشنهادی مقالات سند ملی حلال

موضوع	نکات کلیدی قابل بحث
۱. تعریف حلال و گستره موضوعی آن	–         تحلیل تطبیقی مفهوم حلال در لغت و فقه امامیه و فقه اهل سنت –         گستره موضوعی حلال در فقه از معاملات و تا تغذیه و مد و رسانه و.. –         بررسی تحولات مفهومی واژه حلال در منابع فقهی و حقوقی معاصر
۲. پیشینه حلال در جهان	–         سیر تاریخی استانداردهای حلال در کشورهای اسلامی و غربی –         تحلیل روند شکل‌گیری صنعت جهانی حلال –         بررسی تجربیات بین‌المللی موفق در ترویج برند حلال
۳. پیشینه حلال در ایران (عملکردها، اقدامات، وظایف)	–         سیاست‌گذاری حلال در ایران: تحلیل اقدامات سازمانی و نهادهای اجرایی –         بررسی تطبیقی فرایند صدور گواهی حلال در ایران و مالزی و …. –         ارزیابی عملکرد نهادهای ایرانی در ترویج محصولات حلال
۶. تعریف وآثار و برکات حلال بر أساس مبانی حکمی حلال	–         مبانی حکمی در تبیین آثار معنوی حلال –         بررسی فلسفه تشریع احکام حلال از منظر فقه الحدیث –         تحلیل اصول و مبانی حکمی حلال در نظام اخلاق اسلامی
۷. حلال از منظر فلسفه و عرفان؛ حلال ‌از منظر فطرت و انسان‌شناسی	–         تجلی مفهوم حلال در آثار عرفای مسلمان –         امتداد حلال در عوالم هستی شناسی –         تأثیر مباحث فلسفی اسلامی بر تفسیر حلال و حرام –         رابطه التزام به حلال با سلوک معنوی در عرفان اسلامی –          فطرت انسانی و گرایش به حلال در متون اسلامی –         تحلیل انسان‌شناختی حلال در قرآن و روایات –         بررسی ابعاد فطری احکام حلال در فلسفه اسلامی
۱۱. حلال در قرآن	–         تحلیل واژه‌شناختی و تفسیری حلال در قرآن کریم –         بررسی ارتباط احکام حلال با مقاصد شریعت در قرآن –         تحلیل مضمونی سوره‌های مرتبط با حلال و حرام
۱۲. حلال در روایات	–         مطالعه موضوعی حلال و حرام در کتب اربعه شیعه –         تحلیل دلالی روایات حلال و حرام –         تحلیل واژه‌شناختی و تفسیری
۱۳. حلال از منظر فرق اسلامی	–         مطالعه تطبیقی مفهوم حلال در مذاهب چهارگانه اهل سنت –         تحلیل اختلاف‌نظرهای فقهی در گستره حلال و حرام –         بررسی دیدگاه فقه زیدیه و امامیه درباره حلال
۱۴. توزیع قدرت در حکمرانی حلال جمهوری اسلامی ایران	–         ساختار حکمرانی حلال در جمهوری اسلامی ایران و چالش‌های آن –         تحلیل نقش دولت و بخش خصوصی در توزیع قدرت حکمرانی حلال –         چگونگی ارتباطات و تعاملات بین الملی حلال

جلسات اولیه داخلی

با استاد سید مسعود حسینی، آیت الله تحریری، استاد عبدالحسین خسرو پناه ، استاد احمد مبلغی ، استاد مهدی عبداللهی،

دکتر امیر محمدخانی،

جلسات اولیه با نهادهای بالادستی

برگزاری جلسات با نمایندگان نهادهای سیاست‌گذار (مانند شورای عالی انقلاب فرهنگی) برای تبیین چارچوب‌ها و الزامات تدوین سند.

هدف: تعیین مبانی و الزامات اولیه سند.

جلسات با علمای اعلام، دانشمندان، مدیران عالی و کارشناسان ارشد

آیت الله رشاد، آیت الله محمد قائینی، دکتر فرتوک زاده(عضو هیئت علمی دانشگاه مالک اشتر)، حجت الإسلام و المسلمین قنبریان (استاد حوزه علمیه قم)، دکتر قاسمی عضو هیئت مدیره و معاون بانک ملی، دکتر حسن امامیان (مدیر سابق اندیشکده شریف)، دکتر فرهاد رهبر (عضو هیئت علمی دانشگاه تهران)، دکتر علی فتاحی (قائم مقام پژوهشکده شورای نگهبان)، دکتر زارعی (رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی)، حجت الإسلام عباسی (معاونت پژوهش حوزه های علمیه)، حجت الإسلام و المسلمین مهدوی مهر (رئیس جامعه المصطفی العالمیه منطقه شامات)، دکتر محسن پیشاهنگ (معاونت بین الملل دانشگاه رضوی)، سردار دکتر محمود توکلی (جانشین سپاه تهران)، دکتر عباسی (هیئت علمی دانشگاه شاهد)، دکتر پیر صالحی (رئیس سازمان غذا و دارو)، دکتر حیدر محمدی (رئیس سابق سازمان غذا و دارو) دکتر اسلام پناه (رئیس سابق سازمان استاندارد) دکتر خوش چهره (اقتصاددان)، استاد سید ناصر حسینی(استاد حوزه علمیه)، حجت الإسلام شبیری وحدتی (مدیر مرکز فقهی عالم آل محمد علیه السلام)، دکتر محمد علی قاسمی (معاونت پژوهش مرکز فقهی ائمه اطهار قم)، دکتر نهاوندی (رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی)، حجت الإسلام نوری شاهرودی (سفیر اسبق جمهوری اسلامی ایران در عمان)، سید علی میر رفیع (رئیس نهاد ریاست جمهوری)، دکتر جلالی (دبیر کمیسیون منابع انسانی و برنامه بودجه دولت)، حجت الإسلام فلاح زاده (موسس مرکز موضوع شناسی احکام فقهی)، دکتر نفیسه صادقی (رئیس دانشکده داروسازی بین الملل دانشگاه علوم پزشکی تهران)

هدف: شناخت نظام مسائل

جلسات کانونی با کنشگران و فعالان بخش علمی، دانشگاهی، صنعت و کنشگران دولتی و خصوصی

این جلسات در بستر کارگروه های تخصصی با مشارکت کنشگران، کنشگران و فعالان بخش علمی، دانشگاهی، صنعت و کنشگران دولتی و خصوصی

هدف: انعکاس نیازها و چالش‌ها و کشف نظام مسائل و راهکارها

مصاحبه‌های تخصصی با صاحب‌نظران

مصاحبه با کارشناسان حوزه‌های مختلف برای استخراج مدل‌های نظری^[1] و راه‌حل‌های سیاستی

هدف: تقویت چارچوب نظری و عملیاتی سند.

ارایه مدل پیشنهادی حکمرانی حلال در جمهوری (مجرای اعمال ولایت الله در سبک زندگی حلال)

کارویژه پژوهشی تفکر و برنامه ریزی در زمینه نحوۀ توزیع قدرت در حکمرانی حلال جمهوری اسلامی ایران نیز صورت گرفت. بر این اساس مدل های اعمال حکمرانی در زمینه های مختلف سیاسی اقتصادی فرهنگی امنیتی نظامی مورد بررسی قرار گرفت و در حال بررسی تا رسیدن به ساختار مطلوب است.

این نظام توزیع قدرت در حکمرانی بر اساس چند اصل تدوین خواهد شد.

• حلال از مسائل شرعی و الهی است
• اجرا و اقامه حلال از شئون ولی الله است
• این شان تفویض عام به فقها شده است
• اقامه حلال از شوون ولی فقیه است و باید مجرای صحیح برای اجرای ولایت معظم له تدبیر شود
• از وظایف و تکالیف حوزه علمیه و نیز حوزه علمیه مروی که عالم طراز اول دارالخلافه طهرآن تولیت آن بوده و هست.
• توجه به بعد بین المللی حلال باید لحاظ شود
• حلال از مسایلی است که ارتباط و اتصال بسیاری با دولت و شوون حاکمیت دارد.
• باید از ایجاد ساختار و …. بشدت اجتاب شود

رووس کلی برخی مدل های ‍‍بررسی شده عبارتند از:

• مدل متمرکز سازمان، بنیاد ملی یا بین المللی، مرکز، ستاد
• مدل شبکه‌ای چندلایه ← تصمیم‌سازی و اجرا تقسیم بین بازیگران مختلف شوراهای عالی یا شوراهای هماهنگی
• مدل رگولاتور مستقل ← دولت یا نهادی مستقل فقط ناظر و استانداردگذار
• مدل بازارمحور ← دولت فقط چارچوب و نظارت، بقیه در بازار
• مدل ترکیبی/هیبرید ← ترکیبی از همه موارد براساس نیاز داخلی کشور

دبیرخانه سند ملی حلال به عون الهی و مشورت اندیشمندان و اساتید، با بهره‌مندی از ترکیب تخصصی اعضا، برنامه ای شایسته و مرحله‌بندی‌شده، رویکرد علمی و مسأله‌محور، تولید محتوای پژوهشی و طراحی مدل بومی حکمرانی، زیرساخت‌های لازم برای سندی جامع، اجراپذیر و الگوساز را فراهم ساخت.

[1]. متن کامل مصاحبه‌های مربوط به استخراج مدل و چارچوب نظری حل مسئله در پیوست ارائه شده است.