بسمه تعالی
طرح راهبردی تأسیس «گروه تخصصی(حلقه) درمان حلال»
لجنهی علمی حلال حوزه علمیه مروی
تبیین ضرورت و بیان مسئله
در جهان معاصر، عرصه درمان با سرعتی بیسابقه دستخوش تحول شده و هر روز روشهای نوین پزشکی، داروهای جدید، فناوریهای زیستی، ترکیبات شیمیایی و فرآوردههای آزمایشگاهی تازهای وارد حوزه سلامت میشود. این گستره عظیم و پیچیده، سؤالات فقهی فراوان و نوپدیدی ایجاد کرده است که بدون پژوهش عمیق، میانرشتهای و اجتهاد روزآمد قابل پاسخگویی نیست.
اسلام سلامت جسم و جان را نیز در پرتو حلال و حرام معنا میکند؛ لذا درمان، از عرصههایی است که میتواند انسان را در معرض مواد، روشها و فرآیندهای ذاتاً مشکوک یا بالقوه حرام قرار دهد، امروزه بسیاری از روش ها و خدمات و فرآوردههای درمانی—از داروها و واکسنها تا مکملها، تجهیزات پزشکی، فرآوردههای بیولوژیک، پیوند بافتها، سلولدرمانی، ژندرمانی، بهکارگیری الکل، مواد مشکوک، اجزای حیوانی، یا مشتقات انسانی—دارای منشأهایی هستند که شناخت ماهیت آنها برای تشخیص حلیت و حرمت ضروری است. این بررسی بدون ارتباط منظم فقه با علوم پزشکی، زیستفناوری، شیمی، استانداردسازی و نظامهای نظارتی امکانپذیر نیست.(لقاح مصنوعی)
همچنین حق و تکلیف مسلملنان بهرهمندی از درمان حلال است ؛ که این رسالت بر دوش فقیهان، متخصصان علوم دینی، پزشکان، پژوهشگران و نیز حکومت اسلامی قرار دارد. نظام سلامت برای حرکت در مسیر درست، نیازمند چارچوبهای روشن، شاخصهای قابلاجرا، و پاسخهای معتبر فقهی در حوزه درمان است.
با توجه به تشکیل «لجنه علمی حلال» در حوزه علمیه مروی، ایجاد گروه تخصصی درمان حلال ضرورتی انکارناپذیر است؛ زیرا یک ساختار تخصصی، نظاممند و میانرشتهای میتواند: مسائل پیچیده و مستحدثه درمان را فهم و تحلیل نموده، راهحلهای شفاف، مستند و قابل استفاده برای نظام سلامت ارائه دهد.
رویکردهای راهبردی گروه درمان حلال
امروزه نگاه رایج به «درمان حلال» غالباً محدود به رعایت برخی الزامات شکلی یا پرهیز از موارد حرام در بخشی از داروها و خدمات پزشکی است. این نگاه تقلیلگرایانه و صرفاً سلبی، با گستره واقعی فقه درمان و الزامات حلیت در نظام سلامت فاصله دارد و در مواردی حتی موجب عرضه محصولات یا رویههای درمانی مشکوک تحت عنوان «حلال» شده است.
در حالی که «حلیت در درمان» صرفاً یک حکم تکلیفی یا برچسب بر دارو و خدمات پزشکی نیست، بلکه مبنایی برای تنظیمگری سلامت، صیانت از جان انسان، هدایت بازار درمان، و طراحی نظام سلامت مبتنی بر شریعت به شمار میآید. ازاینرو مسئله حلال در حوزه درمان علاوه بر تبیین فقهی، نیازمند توجه جدی به اقامه، اجرا و تحقق عملی آن در ساختارهای درمانی و سیاستهای سلامت است.
بر این اساس، رویکرد راهبردی گروه درمان حلال بر محورهای زیر استوار است:
- اصالت علمی و فقهی در درمان: تمرکز بر گزارههای اصیل دینی، تحلیل دقیق ادله و پاسخ اجتهادی به مسائل مستحدثه حوزه درمان، فراتر از نگاه سطحی یا تجاری به مفهوم حلال.
- بازتعریف جایگاه درمان حلال در سطح جهانی: ارائه تعریفی جامع از درمان حلال بر اساس فقه اهلبیت علیهمالسلام و مشارکت در شکلدهی به گفتمان جهانی حلال در حوزه سلامت.
- صیانت از سلامت جامعه و اقتصاد درمان: ایجاد جریان علمی معتبر برای جلوگیری از انحرافات فقهی و سوءاستفادههای اقتصادی در حوزه دارو، تجهیزات پزشکی و خدمات درمانی که ممکن است به نام «حلال» عرضه شوند.
- گذار از نگاه سلبی به نگاه ایجابی و نظامساز در درمان: بازتعریف حلیت در درمان بهعنوان عاملی برای «قوام» و «صلاح» نظام سلامت و عبور از سطح صدور فتوا به عرصه سیاستگذاری، تنظیمگری و طراحی سازوکارهای اجرایی.
- توجه به اجرا و اقامه حلال در نظام سلامت: تلاش برای تبدیل دستاوردهای فقهی به سازوکارهای اجرایی، دستورالعملها و چارچوبهای عملیاتی بهگونهای که امکان تحقق و اقامه حلال در تولید دارو، خدمات پزشکی، مراکز درمانی و سیاستهای سلامت فراهم شود.
- گذار از نگاه سنتی به نگاه کارکردی: از سطح صدور حکم و فتوا به سطح سیاستگذاری، تنظیمگری درمان، تدوین دستورالعملها و آییننامههای اجرایی.
اهداف کلان گروه درمان حلال
- تبیین و توسعه نظام جامع فقهی حلیت در عرصه درمان: شامل داروها، تجهیزات پزشکی، خدمات درمانی، فرآوردههای زیستی، تکنولوژیهای نوین و روشهای پزشکی.
- استخراج، تنقیح و نظاممندسازی مبانی و ضوابط فقهی مرتبط با درمان: در حوزههایی مانند ضرورت درمان، استفاده از مواد نجس یا مشکوک، منشأ حیوانی و انسانی فرآوردهها، اعمال جراحی، پیوند بافتها، بیهوشی، تشریح و مسائل نوین طب.
- پاسخگویی دقیق و اجتهادی به مسائل مستحدثه پزشکی و درمانی
- تقویت رویکرد میانرشتهای میان فقه و علوم پزشکی: از طریق ارتباط فعال با متخصصان پزشکی، زیستفناوری، داروسازی، اخلاق پزشکی، شیمی و نهادهای استاندارد و نظارت درمان.
- تدوین چارچوبها، شاخصها و استانداردهای شرعی برای نظام درمان حلال: بهمنظور بهرهبرداری نهادهای سلامت، بیمارستانها، مراکز درمانی، تولیدکنندگان دارو و تجهیزات و نیز نظامهای نظارتی.
- ایجاد مرجعیت علمی حوزه در عرصه فقه درمان و پزشکی: از طریق تولید آثار پژوهشی، فتواپژوهی، پروندههای فقهی، ضوابط شرعی و بستههای آموزشی تخصصی.
- شناساندن و اولویتبندی مسائل کلیدی و چالشهای فقهی حوزه درمان: مانند منشأ داروها، استفاده از الکل، فرآوردههای حیوانی، سلولدرمانی، ژندرمانی، پیوند، اهدای عضو، و موضوعات مرتبط با طهارت و نجاست.
- ایجاد پشتوانه فقهی برای سیاستگذاری و قانونگذاری در نظام سلامت اسلامی: با ارائه تحلیلها، چارچوبها و راهبردهای فقهی لازم برای وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، و نهادهای درمانی کشور.
- ایجاد کرسی علمی تخصصی (درس خارج تخصصی)
ساختار عملیاتی و ارکان گروه
این کارگروه در قالب «حلقههای علمی-تربیتی» با ساختار زیر مدیریت میشود:
- استاد عالی گروه پژوهشی:
انتصاب 3 ساله یکی از شخصیتهای مبرز علمی، فقیه متجزی حوزه حلال، واجد رویکرد فعالانه میان رشته ای؛ جهت راهبری، هدایت علمی و نظری گروه و تمرکز بر نظریه پردازی در حوزه درمان حلال.
استاد پیشنهادی لجنهی علمی حلال حضرت ایت الله قایینی است
- استاد و دبیر گروه علمی :
انتصاب 1 ساله یکی از شخصیت های حوزوی مسلط به مسائل حلال، مورد تائید استاد گروه و استاد مجری لجنه علمی حلال ، دارای تجربه علمی و عملی در حوزه حلال جهت مدیریت امور اجرایی، آموزشی، پژوهشی و استاد داخلی تحت نظر استاد گروه و مسئول لجنه حلال.
این انتصاب در صورت تائید استاد گروه قابل تمدید است.
استاد پیشنهادی لجنهی علمی حلال حضرت حجه الاسلام و المسلین رهنمایی است
- مشاوران ( فنی و اجرایی) :
- مشاور فنی گروه علمی:
انتصاب ۱ ساله یکی از شخصیتهای متخصص در حوزههای مرتبط با درمان دارای سابقه علمی معتبر و آشنا با مباحث حلال، به پیشنهاد استاد مجری لجنه علمی و با تأیید استاد گروه، جهت ارائه مشورتهای تخصصی علمی، فنی و میانرشتهای در موضوعات درمان حلال، تحلیل دادههای تخصصی، ارزیابی علمی پروندههای فقهی و کمک به استانداردسازی مستندات علمی گروه.
این انتصاب در صورت تائید استاد گروه قابل تمدید است.
- مشاور اجرایی گروه علمی:
انتصاب ۱ ساله یکی از افراد دارای تجربه اجرایی، مدیریتی یا هماهنگی پروژهها (ترجیحاً آشنا با محیطهای حوزوی–دانشگاهی و ساختارهای اداری)، به پیشنهاد استاد مجری لجنه علمی حلال و با تأیید استاد گروه ، جهت مشاوره و همکاری در طراحی، تنظیم و بهینهسازی سازوکارهای اجرایی گروه، برنامهریزی عملیاتی، پیگیری امور اداری، هماهنگی ارتباطات بیننهادی، ساماندهی نشستها، کارگاهها و پروژهها و کمک به استقرار نظام مدیریت پروژه در گروه درمان حلال.
این انتصاب در صورت تائید استاد گروه قابل تمدید است.
پژوهشگران (طلبه و دانشجو) :
حوزوی :
جذب سالانه حداقل 3 و حد اکثر 5 استاد جوان یا طلبهی فاضل دارای سطح 3 علاقمند به موضوع گروه پژوهشی ضمن اخذ تعهد 3 سال خدمت در ساختار کارگروه و انجام پایان نامه سطح 4 در موضوع مورد تائید گروه. با نظر استاد گروه امکان جذب طلاب فاضل مشغول به تحصیل سطح 3 با تعهد انجام پایان نامه های سطح 3 و 4 در موضوع مورد تائید گروه امکان پذیر است.
دانشجویی:
جذب سالانه 3 تا 5 دانشجوی رشته های پزشکی بعد از قبولی در امتحان علوم پایه علاقمندبه مباحث حوزوی و موضوع گروه پژوهشی، ضمن اخذ تعهد 3 سال خدمت در ساختار کارگروه و انجام پژوهش های مورد تائید گروه.
۵. فرآیند پذیرش و نخبگانی
جذب طلاب بر اساس معیارهای کیفی صورت میگیرد:
- شرایط طلاب: حداقل سطح سه؛ دارای استعداد پژوهشی، انگیزه اجتهادی و متخلق به زیّ طلبگی.
- شرایط دانشجویان: حداقل پس از قبولی در امتحان علوم پایه؛ تدین و آشنایی با معارف اسلامی، دارای استعداد پژوهشی، انگیزه علمی و عملی
- مراحل گزینش: بررسی سوابق، مصاحبه شفاهی، تأیید استاد گروه و گذراندن دوره تمهیدی.
۶. الزامات اجرایی و گامهای نخستین
برای تحقق این طرح، تأمین موارد زیر الزامی است:
- ایجاد حجره تخصصی و تدارک تجهیزات ضروری متناسب با لیست پیوستی.
- دسترسی به منابع علمی تراز اول و تعامل با سایر مراکز علمی حوزوی و دانشگاهی، مراکز درمانی و اجرایی و مراکز حلال داخلی و بین المللی.
- برگزاری نشستهای علمی تخصصی.
- نشر و ترویج آثار علمی، پژوهش ها و گزارش فعالیت های کارگروه به صورت مستمر و ادواری.
- حمایت مالی از اساتید و پژوهشگران شامل بر حقالزحمه اساتید و مشاوران، هزینه های پژوهشی و دیگر موارد که مبتنی بر طرح های پیشنهادی از سوی لجنه حلال به تائید معاونت محترم علمی حوزه علمیه مروی برسد.
- برنامه های عملیاتی / زمان بندی اجرایی
پس از تایید اولیه و تصویب طرحنامه توسط حوزه علمیه مروی و ابلاغ طرح به لجنه علمی حلال انشاالله
- مذاکره و عقد قرار اولیه با اساتید و طلاب و تشکیل هسته اولیه ( استاد گروه، استاد داخلی، مشاور فنی، یک نفر عضو) جهت انجام فاز مطالعاتی
- ترسیم خط و مشیء علمی و اجرایی و برنامه ریزی علمی گروه توسط هسته اولیه دو ماه
- ثبت نام و تکمیل اعضاءگروه دو ماه ( همزمان با ترسیم خط و مشیء علمی و اجرایی)
- آماده سازی زیر ساخت های سخت افزاری و نرم افزاری و عقد قرارداد ها دو ماه ( همزمان با ترسیم خط و مشیء علمی و اجرایی)
- برنامه های شش ماهه نخست گروه
اهدف اجرایی خرد:
- تثبیت و استقرار گروه
- توانمند سازی پژوهشی و کارورزی و آشنایی اعضاء با موضوعات تخصصی
- کشف و تثبیت مدل مواجهه با موضوعات میان رشته ای
- ارایه موضوعات تخصصی درمان حلال
- تبدیل موضوصوعات به مسایل فقهی حلال( توضیح روند تبدیل موضوع به مساله)
- استخراج نسخه به روز نظام مسایل درمان حلال (نیازمند روزآمدی مستمر است)
- سطحبندی مسائل و تعیین نوع مواجهه علمی و اجرایی با آنها جهت حل مسایل
برنامه های اجرایی:
- مطالعات کتابخانه ای منابع دینی و فنی
- جست و جو و مطالعه منابع روز
- نشست علمی علی الخصوص مشترک و بین رشتهای
- مصاحبه عمیق
- جلسات و گفت و گو ها وگعده ها
- برگزاری کارگاه های علمی و مهارتی جهت اعضاء
- استخراج و تنقیح موضوعات تخصصی
- تبدیل موضوعات به مسایل ( فرآیند تبدیل موضوع به مساله)
- نگارش نظام مسایل
- گونه شناسی و سطح بندی مسایل( در دو ساحت علمی و اجرایی/ با چهار سطح در هر ساحت )
- ارایه مدل مواجهه و حل مسایل
در گام بعد ( پس از شش ماه) انشاالله گروه اقدام به حل مسایل علمی و اجرایی با سطح بندی ذیل می نماید:
علمی
الف : یادداشت فقهی
ب: مقاله علمی ترویجی
ج: مقاله علمی پژوهشی
د: رساله و کتاب علمی
ه: نظریه
اجرایی
الف : تعیین نقشه راه اجرایی
ب: استاندارد نویسی
ج: تعامل با ذی نفعان مرتبط
د: گفتمان سازی و اقدامات تبیینی و رسانه ای
ه: نگاشت نهادی (تقسیم کار دستگاهی)
و: پیگیری ابلاغ آیین نامه ها و اجرا
اقدامات ارکان و اجزاء گروه:
۱. استاد عالی گروه
- تأیید و راهبری کلان گروه درمان حلال در سطح مأموریت و چشمانداز.
- تصویب نهایی اسناد راهبردی، از جمله:
- مدل مواجهه با مسائل میانرشتهای،
- «نظام مسائل درمان حلال»،
- الگوی سطحبندی مسائل علمی و اجرایی.
- نظارت عالی بر حسن اجرای برنامههای ششماهه و ارائه تذکرات راهبردی.
- حمایت از ارتباطات کلان گروه با نهادهای حوزوی، دانشگاهی و نظام سلامت.
۲. استاد گروه
- هدایت علمی و مدیریتی جریان کار گروه در سطح عملیات.
- برنامهریزی و برگزاری منظم جلسات گروه و تصویب دستور جلسات.
- تعیین سیاستهای پژوهشی، اولویتبندی موضوعات و جهتدهی به روند تبدیل موضوع به مسئله.
- ارزیابی و اصلاح خروجیهای پژوهشی (پروندههای مسئله، یادداشتها، گزارشها).
- راهنمایی پژوهشگران در مطالعات کتابخانهای، میدانی و مصاحبههای عمیق.
- پیگیری تحقق اهداف ششماهه و گزارش دورهای به استاد عالی گروه.
- اهتمام کامل و تثبیت و استقرار گروه
۳. پژوهشگران (طلبه یا دانشجو) گروه
پژوهشگران بازوی اصلی اجرای برنامههای علمی و پژوهشی گروهاند. وظایف آنان عبارت است از:
- مطالعه، گردآوری اطلاعات و آشنایی با منابع دینی و فنی بر اساس راهنماییهای استاد گروه.
- فیشبرداری منظم و تشکیل «پرونده علمی» برای موضوعات مرتبط با درمان حلال.
- مشارکت در انجام پژوهشهای کیفی، از جمله انجام و یا همراهی در مصاحبههای عمیق با اندیشمندان و متخصصان به تشخیص استاد گروه.
- حضور فعال و منظم در نشستها، جلسات گروه و کارگاههای علمی و مهارتی.
- جمعبندی، ساماندهی و ارائهی موضوعات و یافتهها به استاد گروه در قالب گزارش یا شناسنامه موضوع/مسئله.
- ارتقای توانمندیهای فردی پژوهشی و علمی در حوزه درمان حلال (روش تحقیق، فهم متون دینی و فنی، آشنایی با ادبیات تخصصی).
- ارتقای توانمندیهای فردی مهارتی متناسب (مهارت مصاحبه، نگارش علمی، ارائه، کار تیمی و نرم افزار های تخصصی…).
- مشارکت فعال در فرآیند «تبدیل موضوع به مسئله» و کمک به سطحبندی علمی و اجرایی مسائل.
- مشارکت در تدوین و بهروزرسانی «نظام مسائل درمان حلال» و مدل مواجهه گروه.
۴. مشاور فنی (حوزه نظام سلامت و پزشکی)
- پاسخگویی به سوالات و مسائل تخصصی مربوط به ساختار، فرآیندها و واقعیتهای نظام سلامت و پزشکی.
- کمک به فهم دقیق موضوعات از منظر فنی (کلینیکی، مدیریتی، حقوقی و…) برای جلوگیری از خطای موضوعشناسی.
- همراهی با گروه در گونهشناسی و سطحبندی مسائل اجرایی مرتبط با درمان حلال.
- ارائهی پیشنهاد برای انتخاب موارد پایلوت و میدانهای واقعی اجرای مدل گروه در نظام سلامت.
۵. مشاور اجرایی
- ارائه راهحلهای اجرایی برای مواجهه با مسائل استخراجشده (نقشه راه، مراحل اجرا، الزامات نهادی).
- کمک به طراحی «نقشه راه اجرایی» حل مسائل در سطوح مختلف سازمانی و نهادی.
- پیشنهاد راهکارهای تعامل با ذینفعان مرتبط (نهادهای حوزوی، دانشگاهی، وزارت بهداشت، مراکز درمانی و…).
- مشاوره در زمینه گفتمانسازی، اقدامات تبیینی، رسانهای و نگاشت نهادی (تقسیم کار دستگاهی).
- همراهی در پیگیری تصویب و اجرای آییننامهها و استانداردهای مرتبط با درمان حلال.
- ارائهی پیشنهاد برای انتخاب موارد پایلوت و میدانهای واقعی اجرای مدل گروه در نظام سلامت.
ملاکهای ارزیابی عملکردِ برنامههای اجرایی
۱) مطالعات کتابخانهای منابع دینی و فنی
- تعداد منابع دینی و فنی مطالعهشده در شش ماه
- تعداد فیشها/یادداشتهای ثبتشده
۲) جستوجو و مطالعه منابع روز
- تعداد مقالات و اسناد روز (فارسی/انگلیسی) که خوانده و خلاصه شدهاند.
- داشتن یک بانک اطلاعاتی دیجیتال از منابع مناسب
۳) نشستهای علمی (مشترک و بینرشتهای)
- برگزاری حداقل 1 نشست بینرشتهای ماهانه با حضور متخصصان سلامت/پزشکی و حوزوی.
- برای هر نشست:
صورتجلسه، خروجیهای مشخص، موضوعات استخراجشده.
۴) مصاحبه عمیق
- انجام حداقل 6 مصاحبه عمیق با اندیشمندان یا متخصصان حوزه سلامت/فقه/اخلاق پزشکی.
- داشتن متن پیادهسازیشده مصاحبهها و استخراج نکات کلیدی.
۵) جلسات و گفتوگوها و گعدهها
- هر هفته حد اقل 1 جلسه غیررسمی و گعدههای علمی
- ثبت خلاصه مباحث مطرحشده و موضوعات جدیدی که از این گعدهها بیرون آمده.
۶) کارگاههای علمی و مهارتی
- تعداد 3 کارگاهها
۷) استخراج و تنقیح موضوعات تخصصی
- تعداد موضوعات خام جمعآوریشده.
- تعداد موضوعاتی که پس از بحث و تنقیح، تأیید نهایی شدهاند.حداقل 200 مورد
۸) تبدیل موضوعات به مسائل
- تعداد موضوعاتی که به مسئله فقهی/علمی تبدیل شدهاند (حداقل 10۰ مورد).
- کیفیت صورتبندی سؤالات (تأیید استاد گروه).
۹) نگارش نظام مسائل
- وجود یک سند مکتوب «نظام مسائل» با ساختار روشن.
- تعداد و تنوع مسائل مندرج در آن.
۱۰) گونهشناسی و سطحبندی مسائل و ارائه مدل مواجهه و حل مسائل
- داشتن جدول/ماتریس سطحبندی در دو ساحت علمی و اجرایی.
۱. شاخصهای ارزیابی عملکرد ششماهه استاد عالی گروه
- حضور و مشارکت راهبردی
- تعداد جلسات کلان (راهبردی) که در ششماه با گروه داشته است.
- حدّاقل مطلوب: ۲ تا ۳ جلسه رسمی با صورتجلسه.
- تأیید و تصویب اسناد کلیدی
- تعداد اسناد راهبردی که با نظر نهایی ایشان تأیید شده است:
- مدل مواجهه با مسائل،
- نسخه اوّل نظام مسائل درمان حلال،
- الگوی سطحبندی مسائل.
- حدّاقل مطلوب: تأیید هر سه محور فوق.
- راهبری و جهتدهی کلان
- تعداد تذکرات/سیاستهای کلان ثبتشده در صورتجلسات که به اصلاح مسیر کمک کرده است.
- کیفیت: میزان انطباق جهتگیری گروه با خطوط کلان ابلاغی (بر اساس گزارش استاد گروه، بهصورت توصیفی یا با امتیازدهی ۱ تا ۵).
- حمایت از ارتباطات بیرونی
- تعداد معرفیها، حمایتها یا گشایشهای ارتباطی با نهادهای حوزوی، دانشگاهی یا نظام سلامت.
- حدّاقل مطلوب: حداقل ۱ مورد حمایت/معرفی مؤثر در ششماه.
۲. شاخصهای ارزیابی عملکرد ششماهه استاد گروه
- برنامهریزی و برگزاری جلسات
- تعداد جلسات رسمی گروه در ششماه.
- حدّاقل مطلوب: ۶ جلسه (میانگین هر ماه یک جلسه) با دستورجلسه و صورتجلسه مکتوب.
- هدایت علمی و اصلاح خروجیها
- تعداد خروجیهای پژوهشی که بررسی و اصلاح شده است (پرونده مسائل، گزارشها، یادداشتها).
- حدّاقل مطلوب: بررسی و بازخورد بر روی حداقل 30 پرونده
- هدایت فرآیند تبدیل موضوع به مسئله
- تعداد موضوعاتی که تحت هدایت استاد گروه به «مسئله فقهی/علمی» تبدیل شدهاند.
- حدّاقل مطلوب: حداقل ۱۰ مسئله صورتبندیشده.
- تعیین اولویتها و سیاستهای پژوهشی
- وجود یک فهرست اولویتدار از موضوعات/مسائل درمان حلال، با تأیید استاد گروه.
- بهروزرسانی حداقل یکبار در ششماه.
- تعامل با پژوهشگران
- تعداد جلسات انفرادی یا گروهی هدایت علمی با پژوهشگران (غیر از جلسات عمومی).
- رضایت پژوهشگران از میزان راهنمایی (براساس یک فرم ارزیابی ساده ۱ تا ۵).
- گزارشدهی به استاد عالی
- ارائه حداقل یک گزارش مکتوب میاندوره یا پایان ششماهه به استاد عالی گروه و لجنه علمی حلال.
۳. شاخصهای ارزیابی عملکرد ششماهه پژوهشگران (طلبه یا دانشجو)
این شاخصها برای هر پژوهشگر بهطور فردی سنجیده میشود:
- مطالعه و گردآوری منابع
- تعداد منابع دینی و فنی مطالعهشده و ثبتشده در پرونده علمی.
- حدّاقل مطلوب (مثال):
- ۵ منبع دینی کلیدی،
- ۵ منبع فنی/پزشکی یا مدیریتی مرتبط.
- فیشبرداری و تشکیل پرونده علمی
- تعداد فیشها/یادداشتهای ثبتشده در ششماه.
- حدّاقل مطلوب: 150فیش (عددِ دقیق را گروه تعیین میکند).
- وجود «پرونده علمی منظم» برای حداقل یک موضوع یا مجموعهای از موضوعات.
- مشارکت در پژوهشهای کیفی و مصاحبه
- تعداد مصاحبههای عمیق که پژوهشگر در انجام، آمادهسازی، یا پیادهسازی آنها مشارکت کرده است.
- حدّاقل مطلوب: مشارکت مؤثر در حداقل ۱–۲ مصاحبه.
- حضور در نشستها، جلسات و کارگاهها
- درصد حضور در جلسات رسمی گروه.
- حدّاقل مطلوب: حضور در حداقل ۷۰٪ جلسات.
- حضور در کارگاههای آموزشی و نشستهای علمی: حداقل در ۱–۲ برنامه.
- جمعبندی و ارائه موضوعات به استاد گروه
- تعداد موضوعات یا «شناسنامه موضوع/مسئله» که به صورت مکتوب و منظم به استاد گروه ارائه کرده است.
- حدّاقل مطلوب: حداقل ۲–۳ موضوع/مسئله مستند.
- ارتقای توانمندیهای پژوهشی و علمی
- شرکت در کارگاههای روش تحقیق، مهارت مصاحبه، تحلیل داده و…
- سنجش پیشرفت بر اساس:
- کیفیت نگارش علمی،
- دقت در ارجاعدهی،
- بهبود نسبت به ابتدای دوره (بر اساس ارزیابی استاد گروه).
- ارتقای توانمندیهای مهارتی
- بهبود در مهارتهای مصاحبه، گزارشنویسی، ارائه شفاهی و کار تیمی.
- ارزیابی کیفی توسط استاد گروه (امتیاز ۱ تا ۵) قبل و بعد از دوره.
- مشارکت در تبدیل موضوع به مسئله
- تعداد موضوعاتی که پژوهشگر در فرآیند تبدیل آنها به مسئله نقش داشته است.
- حدّاقل مطلوب: مشارکت فعال در تبدیل حداقل ۲ موضوع به مسئله فقهی/علمی.
- مشارکت در تدوین و بهروزرسانی نظام مسائل
- تعداد پیشنهادهای ثبتشده برای افزودن، اصلاح یا سطحبندی مسائل در «نظام مسائل درمان حلال».
- حدّاقل مطلوب: حداقل15 پیشنهاد مکتوب.
۴. شاخصهای ارزیابی عملکرد ششماهه مشاور فنی
- پاسخگویی به سوالات تخصصی
- تعداد پرسشها/مسائل فنی نظام سلامت و پزشکی که به آنها پاسخ داده است.
- حدّاقل مطلوب: پاسخگویی مؤثر به همه موارد ارجاعشده (مثلاً حداقل ۵ مورد).
- میزان حضور و دسترسیپذیری
- تعداد جلسات مشاورهای (حضوری یا آنلاین) با گروه.
- زمان متوسط پاسخگویی به سوالات ارجاعشده (برآورد کیفی: بهموقع/دیرهنگام).
- کمک به فهم دقیق موضوعات
- تعداد پروندهها یا موضوعاتی که با توضیحات مشاور فنی، موضوعشناسی آنها تکمیل/اصلاح شده است.
- ارزیابی استاد گروه از میزان کمک به کاهش خطای موضوعشناسی (امتیاز ۱ تا ۵).
- همراهی در گونهشناسی و سطحبندی مسائل اجرایی
- مشارکت در تعیین سطح اجرایی مسائل (بیمارستان، کلینیک، سیاست کلان و…).
- تعداد پیشنهادهای مشخص در این زمینه (حداقل ۲–۳ پیشنهاد).
- پیشنهاد برای میدانهای واقعی و پایلوت
- ارائه پیشنهاد برای انتخاب موارد پایلوت و محیطهای واقعی آزمون مدل (بیمارستانها، مراکز درمانی و…).
- حداقل ۱–۲ پیشنهاد عملی و بررسیشده.
۵. شاخصهای ارزیابی عملکرد ششماهه مشاور اجرایی
- ارائه راهحلهای اجرایی
- تعداد پیشنهادهای اجرایی مشخص (نقشه راه، مراحل عملی، زمانبندی، مسئول اجرا).
- حدّاقل مطلوب: حداقل ۳ پیشنهاد اجرایی برای مسائل اولویتدار.
- طراحی یا کمک به طراحی نقشه راه اجرایی
- مشارکت در تدوین حداقل یک «نقشه راه اجرایی» برای یک مسئله یا بسته مسائل درمان حلال.
- کیفیت نقشه راه از نظر شفافیت مراحل، امکان اجرا و واقعبینی (ارزیابی استاد گروه).
- تعامل با ذینفعان و نهادها
- تعداد ارتباطات برقرارشده یا جلسات پیشنهادشده/برگزارشده با نهادهای مرتبط (حوزه، دانشگاه، وزارت بهداشت، مراکز درمانی).
- حدّاقل مطلوب: حداقل ۱–۲ ارتباط مؤثر در ششماه.
- مشاوره در گفتمانسازی و نگاشت نهادی
- تعداد پیشنهادها در زمینه گفتمانسازی (برنامههای تبیینی، نشستها، محتواهای رسانهای و…).
- کمک به تدوین حداقل یک طرح اولیه نگاشت نهادی (تقسیم کار دستگاهی در مسئلهای مشخص).
- پیگیری اجرای پیشنهادها
- میزان پیگیری برای عملیشدن پیشنهادهای اجرایی (ثبت در صورتجلسات، مکاتبات، هماهنگیها).
- ارزیابی استاد گروه از «اثرگذاری واقعی» مشاورههای اجرایی (امتیاز ۱ تا ۵).